Яндар шÿман, эр шÿшпык гай йылман…

 Нина Конакова  нерген мутым умбакыже шуена

Тений  18 мартыште  «Кугарня» газет  «Кундемнан шöртньö  поянлыкше» рубрика дене Мария Матукован «Юмын йöратыме ÿдыржö» статьяжым (артистка Нина Конакова нерген)  савыктен ыле. Лудым да чаманен шоналтышым:  пеш кÿлешан ятыр факт öрдыжеш кодын, тидын годымак артист Фёдор Москвинын шарнымашыж гыч  шотдымо цитатым (пуйто икана  Н.Конакова тудлан, Москвинлан, «Саҥгат гыч  так шелам!..Йолагай!» манын каласен пуртен шындыме. Тиде артисткым палыше чыла еҥ тудын шыма, лывырге кумылан улмыж нерген возен, а Москвин шке  партнёршыжым ала-могай  торжам, осал йылманым ончыктен да тунамак «Нина Конакован Саликаж деч коч чапле Салика  лийын огыл!» манын.
М.Матукова шке  героиньыжын шочмо  верже нерген пеш кÿчыкын каласен. Культура историйым палыдыме еҥже туге шоналтен сеҥа, пуйто ачажын, драматург Александр Конаковын, илыш вожшо Нина ÿдыржын шочмо Коҥганур ял дене кылдалтын. Уке. Кукарка (кызыт Советск) учитель семинарийым пытарыше  рвезым  1908 ийыште Коҥганурысо кок  классан училищыш пашаш колтеныт улмаш. Тушанак ешаҥын – Роҥго (кызыт Советский  район) селаште шочшо руш ÿдыр Мария Елиферьевна Поповам, туныктышым, марлан налын. Нина шочмын вес ийжылан А.Конаков Вятка (Киров) оласе учитель институтыш  тунемаш каен.
 А кузе  вара кандаш ияшак  (индеше огыл)  ача деч посна кодшо ÿдыр Йошкар-Олашке логалын? Аваже весылан, Шернур марий Михаил Григорьевич  Яндуловлан (1899-1938), марлан лектын. Тудыжо театрымат, музыкально-театральный  училищымат вуйлатен. Четлыкыш петырыме Яндуловым, тыгак артист-влак В.Якшовым, А.Филипповам, П.Мусаевам, А.Мамуткиным, З.Белкиным, режиссёр А.Маюк-Егоровым, мурызо А.Янаевым да эше ныл еҥым 1938 ий 31 октябрьыште лÿеныт.
Нина Конаковалан студент жапыштак сценыш лекташ Николай Станиславский полшен. Йошкар-Олашке режиссёрлан 1934 ий шошым, апрель мучаште, толын, иканаштак искусство техникумышто туныктен,  поснак тале  рвезе ден  ÿдыр-влаклан рольым пуэден. Тыге Конаковалан 1934 ийыште  Катеринам («Кÿдырчан йÿр»), вес ийжылан Эвикам («Акпатыр») модаш логалын. Ик спектакльым ямдылыме тат фотоэш велалт кодын: ончылно (пурла гыч шолашке) драматург С.Чавайн, режиссёр Н.Станиславский, артистка А.Филиппова шинчат, нунын шеҥгелне Г.Пушкин ден Н.Конакова шогат.
™дырын усталыкше рольым модмаште веле огыл палдырнен. Композитор Лев Сахаров 1977 ийыште  серен: «Нина лудаш пеш мастар ыле. Тудын почеламутым лудмыж годым йÿкыштыжö ала-могай поснак  ойыртемалтше  кöргö сем йоҥгалтын, тудо  поэтический образ гыч у образым шочыктен – вияным, ÿшандарышым, тиде образым тый  шинчат дене ужмылак ужат, тудым  илыше  гайымак шижат. Тиде поэмым (С.Чавайнын «™дыр-влакшым» - Г.З.) Нинан рушла  лудмыжым пешак чот  колыштмем шуын колтыш».
Лев Николаевич, Нина лудшо манынак, поэмым рушлашке кусарен да ÿдырлан пöлеклен. Кусарымыже 1935 ий июнь кыдалне «Марийская правда» газетеш лектын. Саде ийын  Марий искусство  техникумын театр  пöлкаже  икымше выпускым – кандаш еҥым – пашаш ужаташ ямдылалтын. Тидын шотышто Сахаров  возен: «Выпуск марте але  икмыняр тылзе уло ыле гынат, Сергей Григорьевич  кажныж верч  поснак  чот тургыжланен. Тудо чылаштымат пеш  сайын пален, уже  кызытак театрын актёржылан шотлен. Тихонова, Конакова, Якаев, Лебедев нерген гын, поро ачан эн йöратыме  икшывыж нерген ойлымыла  ойлен».
Тиде возымаштыже Лев Николаевич  марий  актрисым «нигунам мондалтдыме юзо Нина Конакова» манын.
Дипломым налме кечылаштак, 1935 ий 29 июньышто, «Рвезе  коммунист» газет Михаил Калашниковын «Самырык мастар артистка» статьяжым печатлен, лач тудын  пелен лекше  снимкым 18 мартысе  «Кугарняш» вераҥдыме.
Кÿлеш шинчымашым налше  кандаш самырык еҥын труппыш ушнымыжо сцена  искусствым вияҥдыме корнышто чапле ошкыл семын аклалтын. Дипломан лийме дене  нуным эсогыл ВКПб) обком  ден облисполком  (Никита Сапаев  ден Иван Петров) газет  гоч саламленыт. А «Марийская правда» 22 июньышто «Первые восемь» статьям савыктен. Станиславский у тургымысо  икымше  спектакльым – А.Корнейчукын «Платон Кречетшым» - ямдылыме годым  Н.Конакова ден Ф.Лебедевым режиссёрын полышкалышыжлан шогалтен. «Нуно ятыр пашам ыштышт да тунемыч», - возен режиссёр премьера деч вара.
Автономийлан 15 ий темме вашеш Марий хор капелла самырык ÿмырыштыжö икымше гана Москош миен да тушто 1936 ий 10-18  апрельыште  икмыняр концертым ончыктен. Тидын нерген ТАСС-ын уверыштыже  каласыме: «Конакова, исполняющая песню «Яблоня качается», обладает прекрасными голосовыми данными, умеет петь, но часто  робеет и теряется  на эстраде». Тидлан öршаш уке: тудо вет мураш огыл, а эн ончычак  рольым модаш тунемын, санденак  дыр рÿдоласе  калык  ончылно изишак  «чытырен».
Конакова историеш икымше  Салика семын кодын. Премьера 1938 ий 5 апрельыште  лийын. Вич  кече  гыч  «Рвезе коммунист» газет серен: «Актёрский  коллектив пеш сайын модо. Салика рольым модшо артистка Конакован модмыжым ончен, куаныде от керт. Уло модмыжо мучко зритель тудын дене пырля  шÿлен, тудлан полшен, пушкыдо кумыланже  тудын дене пырля  шинчавÿдым чытен кертде  луктын».
А теве «Марий коммунын»  шомакше (12 апрель): «Артист-шамыч ятырак  кушкыныт. Кодшо ийласе  дене  таҥастарымаште  актёрский  мастерством утларак сайын кучылт мошташ тунемыныт. Тыште  эн ончычак  Салика рольым  модшо  Конакова ден вакш озан тарзыже Эчукым  модшо Якшов йолташ-шамычым палемдаш кÿлеш. Тулык ÿдырын оза кидыште  орланен илымыжым Конакова чаплын ончыктыш. Зритель-шамычым кугун переживатлыкта … Спектакль калыклан келша. Пьесымат моктат, артист –шамычымат лекмышт еда сово кырен вашлийыт».
«Чыла вере репрессий озалана. Тыгай шучко  илыш деч утлаш шонен, 1939 ийыште Нина Конакова ешыж дене Белоруссийыш илаш кусна», - воза М.Матукова. Тиде чынжак огыл. Конакова студент годымак  курык марий рвезылан, музыка, пöлкаште тунемше Владимир Ивановлан, марлан кая. Тудыжо 1937 ийыште  армийыш налалтеш, офицерлан тунем лектеш, Белоруссийысе ик погранзаставыште политрук лиеш. 1939 ийыште ватыже тудын дек куснен мия. Илыш нелеммым ужын, Иванов шÿмбелжым 1941ий шошым Йошкар-Олашке ужата, шкеже сар тÿҥалме кечылаштак увер деч посна йомеш. Арсий Волковын мутшо почеш, нунын Володя эргышт инженер, Элеонора ÿдырышт журналист  лийыныт.
Матукова возымашкыже  Н.Конакова нерген икмыняр еҥын (Г.Пушкинын, Ф.Москвинын, С.Николаевын, Н.Арбанын, С.Кириллован) шомакыштым пуртен. Арбанын пешак сылнын каласымыже  туш логалын огыл. Тудо манын: «Нина Александровна Конакова гай  сылне да уста  артистка марий театрыште  тетла лийын огыл. Рафаэльын мадонныж гай  мотор чурийвылышан, Венера Милосская гай кап-кылан, мурен да куштен моштышо, музыкым сайын палыше, поро кумылан марий ÿдыр-артистка кеч-могай рольым туге келыштарен модын, ойлен мошташат ок лий.
Арам огыл Сергей Николаев таче мартеат тыге манеш: «Конакован гай Саликам тетла  ужын омыл». Мыят  тудын семынракак каласем: «Нинан гай Элавий  але  лийын огыл».
Нина Александровнан илышыж нерген шуко чыным А.Волковын «Кузе комедий шочеш» книгаштыже муына. Тушеч коеш: йöратыме  пелашым  йомдарымек,  Конакова сар деч вара  театрым вуйлаташ öрдыж гыч толшо еҥлан марлан лектеш, ешге Пермь кундемысе  Березники олаш куснен каят. Но у еш кужу ÿмыран ок лий. Икмыняр жап гыч  артистка келшыше еҥым, режиссёрым, вашлиеш. Тудын дене пырля Угарман областьысе  Дзержинск  олаш кусна, тусо театрыште  кужу  жап  пашам ышта. 1964 ий  апрельыште труппа дене пырля Йошкар-Олаште  гастрольышто лиймыж годым Конакова поэт да журналист Макс Майнлан интервьюм пуа да  иктешлыме  семын каласа: «Мыйын пÿрымашем искусство дене  ойыраш лийдымын кылдалтын. Тидын деч посна мый иленжат ом керт».
Арсий Волков воза: «Марий  калыкын йöратыме  ÿдыржö Нина Александровна Конакова 1986 ий 25 июньышто, чевер кеҥежым, ÿмыр лугыч илыш гыч  каен…Тудын дене чеверласаш Марий кундем гычат йолташыже-влак миеныт».
Но Марий биографий энциклопедийыште пытартыш кечыж семын 25 ноябрьым ончыктымо. Матуковат саде кечымак возен. Кудыжо чын: июнь але ноябрь?
1941 ийыште  марий  поэзийын шÿдыржö Миклай Казаков (тунам – Йошкар Армийын салтакше) сценын шÿдыржö Нина Конаковалан шÿм ойжым пöлеклен:
Оет – эҥер ÿмбал кеҥеж мардеж.
Шÿм-кыл шулен, шарналтышым
                               йÿкетым.
У вашлиймашым
                  мыйын чон шижеш,
Вучем мый таче сценышке
                             лекметым.
Адак ужам, кузе модат шыман.
Тылат стихем, куаныме мур ловык,
Яндар шÿман, эр шÿшпык гай  
                               йылман,
Марий артистка Нина Конакова.
Николай Арбан Нина лÿмеш кок мурым серен. Армий гыч пöртылмекше, драматург «Янлык Пасет» пьесым возен, тÿҥ ÿдырамаш рольым, Чачавийым, самырык годсек жаплыме  актрисылан лÿмын келыштарен.
М.Казаков деч пел курымлан вара поэт Алексей Январёв-Чатлама «Нина Конакова» почеламутым возен, эпиграфлан тудын репертуарже гыч ныл корным налын:
Мÿндыр куэн лышташыже
Выньыклан налын шуэмеш.
Лишыл ломбын лышташыже
Лÿҥгалташ налын  шуэмеш.
Пушеҥге парчасе лышташ семынак, шукертсек палыме да пагалыме еҥ-влак жап эртыме дене шуэмыт. Автор Ниналан усталыкым пöлеклыше ача-аважым ушештара да манеш:
Тудын икте поро омыл –
Сценыш лектын муралташ.
Кушкын шуо арам огыл –
Калык чоным тарваташ.
Чÿчкалтен, марла  чиялын,
Калык ончыко миен.
Шÿшпык дечын йÿкым налын,
Лÿмжö шÿмышкак витен…
Марий калыкын культурыжым, искусствыжым, сылнымутшым вияҥдаш шуко еҥ шÿм тулжым, чон  куатшым пуэн. Нунын илыш  корнышт да образышт дене тачысе  тукымым палдарымаш – кÿлешан да суапле паша.

Гельсий ЗАЙНИЕВ.
Снимкыште: Н.Конакова - Салика рольышто. 1938 ий. (Авторын архивше гыч).

«Кугарня», 2011 ий 17 июнь

 

Афиша

2 декабря /пт/ - 
Сӧсна поминка /Поминки по свинье
Начало в 18.00 
Купить билет 

4 декабря /вс/ - 
Премьера
Эргымлан кузык /Приданое для сына
Начало в 16.00 
Купить билет   

6 декабря /вт/ -
В некотором царстве
Начало в 11.00 
Купить билет   

10 декабря /сб/ -
Премьера
Осал чоялык да йöратымаш / Коварство и любовь
Начало в 16.00
Купить билет  

11 декабря /вс/ -
Лесная сказка
Начало в 11.00 
Купить билет  

17 декабря /сб/ -
Юмынӱдыр / Дочь Бога
Начало в 16.00
Купить билет  

18 декабря /вс/ -
Большое сердце маленького Хрю
Начало в 14.00 
Купить билет 

25 декабря /вс/ -
Большое сердце маленького Хрю
Начало в 10.00 - купить билет  
Начало в 14.00 - купить билет

29 декабря /чт/ - 
Новогодний праздничный концерт
Начало в 18.00 
Купить билет 

С Новым 2017 годом!

3 января /вт/ -
Премьера
Йöратымаш да кöгöрчен-влак / Любовь и голуби
Начало в 16.00
Купить билет  

Cпектакли идут с синхронным переводом на русский язык.

Время работы кассы с 11 до 19 час.,
обед - с 14.00 до 15.00
понедельник - выходной.

Заказать билеты можно по тел. 
45-16-04, 78-13-78 (касса),
а также 
89371131952 (Алиса,
89278843375 (Елена).

Виртуальный тур

Задай свой вопрос!

Вы можете задать свой вопрос любому работнику театра, пишите кому, и мы обязательно его зададим.

Нажмите на изображение, чтобы его изменить

Юбилейные даты


20 октября - 90 лет
засл. арт. МАССР
(1926-1982) 
 
13 ноября - 85 лет
нар. арт. МАССР
(1931-2007) 




Если у Вас есть вопросы или предложения по поводу работы сайта, можете написать администратору: web@shketan.ru
MariRussian (CIS)English (United Kingdom)