Филипп Осипович Лебедев
(1913-1941)

 

Артист Филипп Лебедев 

Марий драматический театрын историйже нерген М.А.Георгинан монографий книга комжо гыч кок самырык еҥ онча. Вынер тувырым чийыше, ыштыр дене йыдалым пидше рвезе, олымбак шинчынат, пурла кидеш кучымо кагазым лудеш. Тудын деч шола велне оръеҥ вургеман мотор ӱдыр чӱчырнен шинчын, рвезе еҥ ӱмбак шыргыжалын, куанле уверым вучышо семын онча.
Книгам кидыш налше еҥ вигак умыла: тиде — ала-могай спектакль гыч сцена. Но могай гыч? Тидыжым книгаште ончыктымо огыл. Туге гынат театрын тошто годсо таҥже-влак палат: снимкыште Паня Смирнова ден Филипп Лебедевым ончыктымо. Нуно  С.Николаевын «Вӱдшӧ йога» драмыштыже Саскавийын да мыскараче турлакын рольыштым модыт. Тунамсе критика тиде спектакльлан акым пуымыж годым кок артистшымат моктен возен.
Филипп Лебедев... Марий театрын кумлымшо ийласе пашаж нерген мут лекме годым тиде лӱмым чӱчкыдын ушештарат, ик эн тале актер лийын манын палемдат. Тудо вара могайрак еҥ улмаш? Кушан шочын-кушкын да искусство пашалан тунемын? Могай рольым модын да национальный театрын историйыштыже могай кышам коден? Нине йодыш-влаклан вашмутым кычалме корно ятыр еҥ дене вашлийын мутланыме гоч, библиотекыште тӱрлӧ газет ден журналым, архивыште тошто годсо кагаз орам лостыклен шинчыме гоч эртен. Изин-изин погымо увер гыч айдемын пӱтынь илыш корныжо, творческий чурийже рашеме. Умылышым: Филипп Осипович Лебедев чынжымак тале артист, поро кумылан айдеме, ӱшанле йолташ лийын. Тудын нерген моло еҥланат пален налаш оҥай, шонем. Адакшым статьям возаш вес амалат уло: Ф.О. Лебедевын шочмыжлан тений августышто 70 ий темын (Г.Зайниев. Артист Филипп Лебедев //«Ончыко». 1983. № 5).
Филипп Лебедев кызытсе Советский район Шӱдысола ялеш 1913 ий 22 августышто шочын. Такше тудын илыш вожшо Оршанка районысо Крешын ял гыч тӱҥалын: Филипп — Марий писатель М.Шкетанын Проска акажын эргыже. Проскан марийже, Лебедев Осып, икмарда кресаньык лийын, эреак товар пашам ыштен илен. Но тазалыкше начаррак улмаш.  Тыге тудо пужарен да пила дене пӱчкеден шинчымыж годым кудывечыште улшо верстакше ӱмбаланак колен. Тунам Выльып улыжат ныл ияш лийын. Сурт оза уке лийме деч вара, тыште талук наре илымек, ава ден эргыже мӧҥгӧ пӧртыл каят. Проска пошкудо ялыш рвезе годсо таҥжылан марлан лектеш. Но тыштат пиал ок Лий: икмыняр тылзе веле илен шуктат — Ведат армийыш кая, вашке граждан сареш кола.
Кок йочан ӱдырамашлан (кокымшо марий деч ӱдыр шочын) куш пураш, тыгай неле саманыште шкем да икшыве-влакым Кузе пукшен лукташ? Адакат марлан кайыде, пӧръеҥ вачылан эҥертыде ок лий. Тыге Выльыпын илышыштыже эн неле жап тӱҥалын. Йошкар-Ола воктенысе Нюкто ялыште ик улан марийын ешыштыже кузе илыме нерген тудо вескана шкенжын автобиографийыштыже тыге возен: «1921-1922 шужен ийлаште ача лийшына авамлан тумлегым погыктен да тудын дене мылам киндым ыштыктен. Пушкыдо уржа киндым да шыл шӱрым кочкаш ӱстел коклашке ӱжмым йӧршынат ом шарне. Мыйым эреак омса воктенысе окна дек шынденыт, кочкашем тумлеге эгерчым да вишкыде лемым гына пуэныт. Авамже тидлан верчын чот ойгырен, но нимом ыштен кертын огыл — кидыштыже вес марий деч шочшо кум ияш ӱдыр лийын».
Илыш неле лийын гынат, ава эргыжым пошкудо Поланур ялысе школыш тунемаш колтен. Йолташ-влак деч вожылмыж дене Выльып классыште тумлеган киндыжым коҥга шеҥгелан шолып нултен. Тулык рвезын йыштак кочмыжым ужын, поян эрге-влак мыскылен воштылыныт: «Тамле калачым кочкат аман? Помышкет ит шылте, шупшын огына нал...» Чынак шол: нужналан — ойго, поянлан — койдарчык.
Индырен ашнымым чытен кертде, Проска кок икшывыжге сурт гыч лектын кая, пошкудо дек илаш пура. Но тиде ошкыл илышым ок куштылемде. Мӱшкырым темаш манын, Выльыплан ялла мучко кӱчен кошташ логалеш. Ик шошым, лач кугече пайрем кечын, кӱчызӧ йолгорно лу ияш рвезым Чарлашке конда. Олам, тынар шуко еҥым тудо первый гана ужын. Пиалешыже лач черке дек миен лектын, тушто котомка тич тӱрлӧ кочкышым поген. «Ынде кок арня мучко кӱчен коштде илен кертам, шӱжаремымат теммешке сийлем»,— йывыртен шонкален йоча. Но арам куанен улмаш — йыр ончышт шогышо кӱчызын сумкажым солалтен каеныт. Пычкемыш кастене ола урем дене шортын ошкылшо рвезым ик милиционер мӧҥгыжӧ наҥгаен, пукшен да малтен колтен. «Тиде поро еҥлан мый кызытат тауштем»,— возен Ф.Лебедев автобиографийыштыже.
М.Шкетан тудо жапыште «Йошкар кече» газет редакцийыште пашам ыштен, но изи рвезын тынар орланымыж нерген пален огыл. Молан манаш гын, Проска шке ойгыжым, эргыжын кӱчен коштмыжым ача-аваж да шольыж деч шылташ тӧчен. Весканарак, сылнымут пашалан уло кумыл дене пижмек, Яков Павлович, «ойгырен, йорло йоча илышым чаманен», икшыве-влаклан «Мичун уке ачажат» ойлымашым возен. Тидын годым Мичун прототипшылан Выльыпым налын. Тудо «ялла воктен шуко кӱчен коштын. Ваче гоч котомкам сакен, шӱкшӧ вургемым чиен, окнам перкален, кинде курикам йодыштын, неле шомакым нумалын кошто. Акам йорло марий дек илаш ок верешт гын, кызытат, очыни, орлыкым чытен коштеш ыле аде вуйжым йомдара ыле. Пионер кашак огыл гын, йоча пӧрт огыл гын, акамын эргыжат илыш коклаш лаптырга ыле»,— возен М.Шкетан 1930 ийыште.
Изи годым ужмо орлыкым шарнен, вескана артист шке фамилийже пелен «тулыкан» мутым ешарен да газетлаште южо заметкыжым «Ф.Лебедев-Тулыкан» лӱм дене савыктен.
Йоча жап кочо шинчавӱдан лийын гынат, Выльыпын илыш кумылжо темдалалтын огыл. Рвезе чулым кушкын. Арам огыл тудым Яков Павловичын сӱанже годым, 1924 ийыште, модышвуйлан шогалтеныт. Тунам латик ияш икшыве куштен моштымыжым сайынак ончыктен пуэн. Кызыт ме ойлен кертына: артист койышыжо тунамак палдырнен. Но искусство тӱняшке логалме марте эше шуко йӱштым-шокшым чыташ кӱлеш. Такше чӱчӱжын сӱанже деч вара Выльыпын илыш корнышкыжо волгыдо кечыйол возын. Тиде ийынак тудым кызытсе Советский район, Кодам йоча пӧртыш налыт. Тышке логалмек, рвезылан йӧршеш у, пиалан илыш тӱҥалын, тудлан пычкемыш йӱд гыч кечан кечыш лекмыжла чучын. Тылеч ончыч йӧсланен кушмыжо шучко омым ужмыла шарнаш гына кодын.
У верыште, шуко рвезе ден ӱдыр коклаште, Выльып шкаланже ятыр йолташым муэш, курика нерген кечын шонен-азапланен коштмыжым ӱмырешлан монда, тунемаш тӱҥалеш. Вара ик жап У Торъял йоча пӧртыштӧ ила, а 1926 ийыште Оршанкыш кусарат. Шке кундемысе йоча пӧртыштӧ тунемын кушмо жап поснак келге шарнымашым коден. Да теве молан. Оршанкыште тудо пионер радамыш пурен да вашке йоча-влак коклаште тӱрлӧ пашам виктарен моштышо тале активист лийын. Чулымлыкшым ужын, тудым пионер-влакын областной олимпиадышкышт колтат, а тылеч вара элын рӱдӧ олашкыже каяш корно почылтеш: Лебедев Филипп пионер-влакын Всесоюзный слетышкышт делегат семын миен толеш. Кремльым ончен коштеш.
А эше тылеч ончычак тудо шке пӱрымашыжым вашлийын — театр дене палыме лийын. Айста тидын нерген шкенжын серымыжым лудына: «1927 ийыште Оршанка селаште мемнан национальный театрын марла постановкыжым первый гана ужынам, да тиде постановка мыйын илыш корныштем кугу савыртышым ыштен... Мый тиде пашам йӧратен шынденам да драматический кружокышто активнын участвоватлаш тӱҥалынам. Тунамак спектакль ямдылыме пашам виктараш полшенам. Ме Оршанка кантонысо ял ден селалаште спектакльым ончыктен коштынна». Тыгодым «Аракан кочыжо» пьесыште йӱшӧ Ильям, «Ямблат кӱварыште» Стопаным модын, моло спектакльлаштат тӱҥ рольым сайын келыштарен ончыктен.
Туге гынат кокымшо ступенян школым тунем пытарыме деч вара йоча пӧрт гыч кайымек, латкуд ияш рвезе 1929 ий шыжым Йошкар-Олаште теве гына почылтшо индустриальный техникумыш пура, тусо химический отделенийыште шинчымашым погаш тӱҥалеш. Илаш неле лийын, мӧҥгӧ гыч иктат полшен огыл, адакше шӱм-чон театр дек лишкырак лияш ӱжын. Тыге Лебедев музыкально-драматический искусство студийыш куснен, моло марий рвезе да ӱдыр-влак дене пырля артистлан тунемаш тӱҥалын. Тунам тыштат условий сайжак лийын огыл. Студиец-влаклан я ик, я вес общежитийыште илен кошташ пернен. Лебедевын шкенжын манмыла, нуно тунам ава-ачадыме икшыве семын илен толашеныт. Туге гынат вуйым иктат сакен огыл, нуно, илен толын, илыш куштылемшашлан ӱшаненыт. Тидыже тыгак лийын.
Студийын вуйлатышыже, опытан режиссер Наум Исаевич Календер, тудын ватыже Мария Сергеевна Карпова, моло туныктышо марий театрлан уста кадрым ямдылышаш верч шуко тыршеныт, самырык-влакым классический драматургийын поянлыкше, руш актер школын чапле опытшо дене палдараш тыршеныт. Нуно умыленыт: ожнысо пычкемыш кундемыште культурный революцийым шарен колтышашлан театрын вийжым да йӧнжым моштен кучылташ кӱлеш.
1931 ийыште студийым тунем пытарымек, Филипп Лебедев марий театрын коллективышкыже ушнен, профессиональный артист семын пашам ышташ тӱҥалын.
Пале, кеч-могай театрыштат тӱрлӧ профессиян пашаеҥ уло. Нунын коклаште тӱҥ верым актер налын шога. Пьеса кеч-кузе мастарын возымо лиеш гынат, лудмо годым авторын тӱҥ шонымашыже шӱм-чоныш да уш-акылыш кӱлеш наре келгын ок шыҥе. Актер — авторын шонымашыжым калыклан тичмашын рашемден каласыше айдеме. Пьесыште улшо идейлан зрительын ӱшанымыже але ӱшаныдымыже эн ончычак да эн кугун актерын усталыкше гыч лектын шога. 
Тидын нерген — театр да тудын илышыштыже актерын рольжо нерген — Ф.Лебедев студийыште улмыж годымат, театрыш кусынмекшат Якып чӱчӱж дене ятыр гана мутланен.
— Спектакль илышын воштончышыж дене иктак,— ойлен Яков Павлович.— Сценыште модмым ончен, еҥ-влак илышын чынжым палат. Йоҥылыш шонышыжо але ыштылшыже, спектакльым ончымек, шке титакшым умылен налеш. Сандене театрын кӱлешлыкше кугу. Шке рольым арик-турик модмо дене калыкым веле йӱкшыктарет. Соптыра спектакльым ужшо еҥын вескана театретым ончалмыжат ок шу. Тидым шарнен лий. Выльып шольо,— ик гана веле огыл ойлен тудо.
Тыгай шонымаш дене 1932 ий шыжым тудо Москваш кая, конкурсный экзаменым эртен, театральный искусство техникумын студентше лиеш. Тушто актерым ямдылыме шотышто кугу опытым погышо уста педагог-влак туныктеныт. Ф.Лебедев тыршен тунемын, тидын годымак Ленсовет лӱмеш театрыште пашам ыштен, РСФСР-ын заслуженный артистше К.Зубовын шындыме спектакльлаште массовкышто модын. Тидлан тӱлымӧ изирак пашадар студентлан сай эҥертыш лийын. А варарак марий рвезе Йошкар-Оласе искусство техникумыш куснен, да, пырля тунемше Нина Конакова, Анастасия Тихонова, Сергей Савельев семынак, 1935 ийыште отличиян дипломым налын.
Но Лебедев актер ешыш тылеч ончычак — 1934 ийыште — ушнен, театрын шындыме спектакльлаште диплом паша шотеш кум рольым ямдылен. Тиде — А.Островскийын «Кўдырчан йӱржӧ» гыч Дикой, С.Чавайнын «Акпатырже» гыч Паймыр да Н.Гогольын «Ӱдыр налмашыж» гыч Подколесин.
«Акпатырыште» студент-дипломник Паймырын рольжым модын. Паймыр — Акпатырын лишыл йолташыже. Эреак пычкемыш чодыра лоҥгаште илен коштмо дене Паймыр шкежат янлык гай писе лийын, тудым нимогай шыгыр корнат, лӱкӧ купат чарен ок шогалте. Лебедев лач тыгай еҥым — вияным, лывырге да пеҥгыде кап-кыланым, йӧсӧ годым вуй сакыдымым, атаманын ӱшанле полышкалышыжым — ончыктен. А спектакль тӱҥалтыште тудын Паймырже вес тӱрлӧ — йорло марий шкенжым лӱдшӧ еҥла куча, Савийын суртыштыжо лыжган, шекланен гына мутлана.
Н.Гогольын произведенийыштыжат самырык артистын модын кертмыже, вес саманыште илен кушшо айдемым сӱретлен моштымыжо раш койын. А шкеже тыге палемден: «Ынде, искусство техникумым тунем лекмек, марий театрыште ышташ тӱҥалам. Ончылнем кумда корно раш коеш, усталыкем, вием ситышын улмым шижам».
Тидым, конешне, артист шкеже веле огыл шижын. Рвезын кугу пашалан кушкын шумыжым режиссерат ужын (1934 ий шошо гыч 1936 ий кеҥеж марте театрын творческий пашажым Н.Д.Станиславский вуйлатен, тудак ты жапыште чыла спектакльым шынден) да 1935 ий шыжым сценыш лукмо первый спектакльыште — А.Корнейчукын «Платон Кречетыштыже» — тӱҥ рольым пуэн. Тиде рольымак Василий Якшов налын. Платон — мемнан жапын геройжо, тале врач, кӧргӧ виян айдеме. Тунамсе критикын палемдымыж почеш, как артистшат «честный, уло вийын тыршыше врач-айдеме типым» ончыктен, но геройын шӱм-чон моторлыкшо, шолын лекше илыш куатше изиш шапалгынрак койын. Туге гынат чумыр спектакльым кӱкшын аклыме: «Артист-влак шке рольыштым кумылым пыштен модыт... Марий театр тудын ӱмбак Марий областьысе общественностьын пыштыме задачым шуктен». А режиссер шкеже тыге возен: «Платон Кречет» спектакль мемнан театрлан у материал, у эпоха да у айдеме дене вашлиймашым конден, тудо театрын социалистический реализм корныш шогалмыжым, художественный идейже кушмым почын пуэн.
Тунам репертуарыште кугу верым кусарыме пьеса айлен. А кусарышыже, конешне, эн сай произведенийым гына ойырен налыныт. Икманаш, драматургический классика марий артист-влаклан кушкашышт сай негыз лийын шоген. Ф.Лебедевын творчество корынштыжо черетан ошкыл — Виктор Гусевын почеламут дене возымо «чап» пьесыж гыч шоҥго интеллигент Медведев. Тиде рольым ямдылымыж нерген артист шкеже тыге возен коден: «Тылеч ончычсо рольлашт полмезе, вашкыше еҥ-влакым модаш, нунын писын коштмыштым, писын ойлымыштым, кидым руэн солкалымыштым ончыктен пуаш верештын гын, Медведевым модашлан мыланем актер чиям молемдаш кӱлеш ыле. Медведев — шоҥго артист. Тудын йыр социалистический культура кушкеш, стахановец-влак тӱжем дене шукемыт. Эл молемме дене пырля Медведевын тӱня умылымашыже молемеш. Медведев кушшо у кадрым ямдыла, тудын дене пырля пашам ышта. Тудо тӱжвач ончымаште шоҥго гынат, кӧргыштыжӧ рвезе вӱр модеш... Медведевын уло психологийже, тудын куанымашыже, ойгырымашыже пашазе калык пеленак лийын шога. Мый Медведевын рвезе вӱр модмыжым, рвезе чонжым, илышым йӧратымыжым, шке эл ден калык верч уло чон дене тыршымыжым шке актер техника гочем ончыктен пуынем. Кузе ончыктен моштем — ончышо-влак каласат».
Да нуно каласеныт: артист шке задачыжым сайын шуктен, тудо шинча ончылно кушкеш, спектакльлаште икте-весыж деч ойыртемалтеш, шонкалаш таратыше образым чоҥышашлан кӱлеш чиям муын мошта. Тыгодымак режиссер Н.Станиславскийын темлымыж почеш чумыр спектакльым ямдылыме пашаште полшаш тӱҥалеш — режиссер-лаборант лиеш. Иканаште «кок возым шупшаш» — рольым ямдылаш да лаборант семын тыршаш — куштылгак лийын огыл, но самырым еҥым нелылык лӱдыктен огыл.
Тунам артист шукак лийын огыл, сандене кажне у спектакльыште уло труппылан модаш логалын. 1936 ийыштак Ф.Лебедевлан А.Островскийын «Доходан вер» драмыштыже тӱҥ рольым — Жадовым — пуэныт, тудым нуно В.Якшов дене алмаш модыныт. А.Пушкинын повестьше негызеш шындыме «Дубровский» спектакльыште Архипын, С.Чавайнын «Окса тулыштыжо» Опанасын образыштым почын пуэн.
Теве толын шуын 1937 ий ноябрь, Кугу Октябрьын 20-шо идалыкшым палемдыше пагыт. Марий театр тиде чапле пайремлан «Вурс кузе шуаралтын» героико-романтический спектакльым ямдылен. Шукерте огыл гына тӱҥ режиссерлан шогалше Г.И.Иосселиани Павка Корчагинын рольжым Филипп Лебедевлан ӱшанен пуэн. Артист ӱшаным тичмашын сулен, революций да у илыш верч кучедалме тулеш шуаралтше совет айдемым сценыште чаплын модын ончыктен. Лудшо еҥ цитата шуко лиймылан ынже ӧпкеле, мый адакат актерын шкенжын мутшым ушештарынем. Теве кузе возен тудо у пашаж нерген: « Мыланем тенийсе сезонышто ятыр рольым модаш логалын. Но эн серьезнын, эн чот йӧратен писатель-большевик Н.Островскийын возымо «Кузе вурс шуаралтын» произведенийыште Павка Корчагиным модмемым шотлем.
Павкам мый йӧратенам, пырля куаненам, йӧсланенам, тудын йӱкшӧ дене мутланенам да тудын шинчавӱдшӧ дене шортынам. Шке актерский мастарлыкем дене тудын илыш да айдеме верч тыршымыжым ончыкташ шоненам».
Ф.Лебедевын тыште модмыжым кугу сеҥымаш семын акленыт, а пӱтынь спектакль труппын творческий илышыжым у кӱкшытыш нӧлталын.
Артистлан творчество корно дене ончыко кумдан тошкалын каяш талант да тунеммаш веле огыл, тыгак совет обществын илышыштыже театрын кугу рольжым чын умылымаш полшен. Лебедев йолташ-влак дене мутланымаште, тӱрлӧ погынымашлаште ик гана веле огыл тыгерак ойлен: «Театр — тиде искусство. Но тидын дене пырля тудо — калыкым политически шуарен куштымо курал. Тугеже ме, театр пашаеҥ-влак, шемер ончылно кугу парыман улмына нерген нигунам мондышаш огынал. Мемнан пашана айдемын чонжым моторемдаш полшыжо. А тидланже сай репертуар, илышым сылнын сӱретлыше пьеса-влак кӱлыт».
Пьеса манмаште Филипп Лебедевын пашаже репертуарым пойдараш тыршыме денат икмыняр кылдалтын. Тудо эше Москвашке тунемаш кайымыж деч ончычак Пӧтыр Пайдуш дене пырля театрлан «Шурно йога» пьесым кусарен. Вескана, опытан артист лийын шумекше, К.Треневын «Любовь Яровая» драмыжым марла модын ончыкташ В.Якшов дене пырля келыштарен. Кусарымышт 1938 ийыште посна книга дене лектын. Филипп Осипович тыгак издательствыште савыкталтше икмыняр пьесым, ты шотыштак Георгий Ефрушын «Эҥыремышвотшын», редакторжо лийын. Икманаш, М.Шкетан чӱчӱж семынак, тудо сылнымутлан шӱман еҥ улмаш. Арам огыл кумлымшо ийласе моло марий артист дене таҥастарымаште шкенжын илыш корныжо да мурпашаж нерген, пожале, эн шуко возен коден. Тидыже тудын творческий сынжым, тыгак театрын тунамсе илышыжым пален налаш сай полыш лийын шога.
1938 ий 5 апрельыште труппа Сергей Николаевын «Салика» музыкальный комедийжым калыклан первый гана ончыктен. Тыге мемнан театрлан возен шогышо автор-влак радамыш у лӱм ешаралтын.  Режиссер Алексей Маюк-Егоров спектакльым этнографий шӱлышеш пеш мастарын шынден. Артист-влакшат кужу жап годым эре кусарыме пьесылаште модмо деч вара оригинальный произведенийым чон йывыртен вашлийыныт, да кажныже шке рольжым кӱлеш семын келыштараш тыршен.  Саликам Нина Конакова, Ипат Эчукым Василий Якшов, Маринам Анастасия Филиппова да Чопайым Филипп Лебедев модыныт. Спектакльым калык шокшын вашлийын, а Чопайын образшым кузе ончыктымо нерген «Рвезе коммунист» газет тыге палемден: «Шке йӧратыме артистшым — Лебедевым зритель первый ужмаштак кугун совым кырен вашлие. Тиде арам ыш лий. Калыкын пӧлекшылан тудо пеш сайын модын тулыш».
Чопайын чолгалыкше, йӧным муын моштымыжо утларакше ялысе поян Ози Кузи дене ваш тӱкнылмаште почылтеш. Пьесым первый гана шындыме годымак вакш озан рольжо Тимофей Григорьевлан логалын да вараже кумло ий тудын «кидыште кодын». Тынар жапыште РСФСР-ын заслуженный артистшылан сценыште ятыр партнер дене вашлияш пернен. Вара мо дене шарнаш кодын шоҥго актерлан Чопайым первый гана модшо йолташыже?
— Нимом от каласе: Лебедев тале артист ыле,— шарналта Тимофей Григорьевич.— Тӱҥалтыш кыдежыште тыгай сцена уло: Салика ден Эчукын сӱаныштым ышташ кутырен келшымек, Чопай ӱдырлан кузык шотеш чомам пуаш Ози Кузи деч сӧрвален йодеш, тудыжо ончычак тыге сӧрен улмаш. Чынжым гын кузе лиймым паледа: Ози Кузи «Чомам огыл, пырысым пуэм» манын руалеш. Теве тиде сценым Филипп Лебедев дене модаш эн неле ыле. Чопай вет комик огыл, арам южо артист тудым весела мыскараче семын гына ончыкташ тӧча. Лебедевын Чопайже ушан, чоя ыле. А ушан еҥ дене илышыште веле огыл. Сценыштат ӱчашаш оҥай. Тыглай мыскарачылан мо? Поян еҥ мушкындым ончыктыжо — садет тӧра ончылан вик сукен шинчеш. Филипп Лебедев дене модмо годым Ози Кузин виян улмыжлан пешыжак от ӱшане. Сандене, тиде вийым зрительлан ончыкташ манын, кок пачаш тыршен модаш кӱлын...
Актерын творческий корныштыжо пытартыш кугу сеҥымаш немыч драматург Фридрих Шиллерын «Разбойник-влак» драмыштыже Франц фон-Моорын рольжо дене кылдалтын, поянлыклан верч шочмо аважымат, шке икшывыжымат пикташ. Эн лишыл йолташыжымат ужалаш ямде улшо феодал. Тудо кушто рывыж семын чояланыме, кушто пире семын осалын кержалтме дене шкенжын шонымашкыже шуаш тӧча. Тудым ончен, пӱтынь эксплуататор тӱня ваштареш ужмышудымаш вий чоныштет ылыжеш. Ф.Лебедевлан тыгай образым почын пуымо паша у лийын. Геройын кӧргӧ чонжым, психологийжым келгын умылен нелаш манын, тудо Шиллерын пьесыжым веле огыл, тыгак В.Шекспирын «Король Лир», «Отелло» трагедийже-влакым, моло литературым шымлен лудын. Адакше режиссер Г.Крыжицкий ден театрын художественный вуйлатышыже Г.Иосселиани ятыр полшеныт. Тыршымаш шке саскажым пуэн: спектакльым критика кӱкшын аклен, а Лебедев нерген «тудо образым путырак чаплын, кугу ӱшандарыше вий дене почын пуэн» манын палемденыт. Тыгак ойлат сценын ветеранже-влак.
Филипп Лебедев марий театрын сценыштыже шагал огыл сылне образым чоҥен. Тудын сай пашажым ончыктымо дене пырляк шуко рецензент тыгай шонымашым каласен: артист эрласе кечылан эшеат кугу ӱшаным пуа. Но, чаманен каласаш логалеш, уста артистын да тӱҥалше режиссерын талантше тичмашын почылт шуктен огыл — тыныс илышым немыч фашизм  лугыч ыштен. Сар тӱҥалме вигак, Филипп Лебедев моло патриот семынак фронтыш каен да Родина верч кредалмаште первый военный кеҥежымак колен. Тунам тудлан улыжат коло кандаш ий темын улмаш.

Г.Зайниев.
«Ончыко». 1983. № 5. С. 101-105.

Репертуар:

1934. А.Островский. Кӱдырчан йӱр / Гроза. - Дикой
1935. С.Чавайн. Акпатыр. – Гусляр Паймыр
1935. Н.Гоголь. Ӱдырым налмаш / Женитьба.- Подколесин
1935. А. Корнейчук. Платон Кречет.– Платон Кречет
1936. В.Гусев. Чап / Слава.- Медведев
1936. А.Островский. Доходан вер / Доходное место. - Жадов
1937. А. Пушкин. Дубровский.– Архип
1937. Н.Островский. Кузе вурс шуаралтын / Как закалялась сталь. – Павка Корчагин
1938. С.Николаев. Салика. – Чопай
1938. Ф.Шиллер. Йӧратымаш да осал чоялык / Коварство и любовь.- Миллер
1939. Н. И. Иванов. Ӱчӧ / Месть.  – Чикой
1939. Фр. Шиллер. Разбойник-влак /Разбойники.– Франц
1939. К. Гольдони. Коклазе-влак / Бабьи сплетни.– Арлекин
1939. Г. Ефруш. Тушманын кышаже / Вражий след.– Чолкай
1940. М. Горький. Мещан-шамыч /Мещане.– Нил
1940. С. Николаев. Вӱдшӧ йога / Воды текут.– Элексей

Война огыл гын... мыняр тудо эше ыштен кертеш ыле...

Илышыже да творчествыже нерген возеныт:

Шкетан М. Мичун уке ачажат (У Мичу нет и отца: Рассказ) // М.Шкетан. Чумырен лукмо ойпого. Т. II. Йошкар-Ола, 1991. С. 88—102.
Лебедев Ф. Мыйын диплом пашам (Моя дипломная работа) // Марий коммуна.  1935.  29 июль.
Лебедев Ф. Платон Кречет гыч Медведевым ончыктымашке (От роли Платона Кречета к роли Медведева) // Марий коммуна. 1936. 11 сент.
Тулыкан В. Марий искусствышто вредительствым вашке пытараш (Скорее искоренить вредительство в марийском искусстве) // Марий коммуна. 1937. 16 окт.
Лебедев-Тулыкан Ф. Кушшо талант (Выросший талант) // Рвезе коммунист. 1938. 1 май.
Майоров Ф. Марий артист Ф.О.Лебедев // Марий коммуна. 1966. 7 янв.
Георгина М. Творческая зрелость // Георгина М. Марийский драматический театр: Страницы истории (1917—1978). Йошкар-Ола, 1978. С. 36—70.
Зайниев Г. Артист Филипп Лебедев // Ончыко. 1983. № 5. С. 101—105.
Зайниев Г. Майоровмыт тукым гыч (Из рода Майоровых) // Илышын воштончышыжо. Йошкар-Ола, 1994.  С. 128—137.
Чокмар Э. «Корнем раш коеш» («Свой путь вижу четко») // Кугарня. 1993. 20 авг.
Лебедев Ф.О. (1913—1941) // Земля оршанская. Йошкар-Ола, 1994. С. 39—40.

   

Additional information

До празднования 100-летия театра осталось