Драматург шке ок шоч, тудым куштыман

 

Марий Элын Культура, печать да национальность паша шотышто министерствыже ден М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драма театрын  драматург-влак коклаште увертарыме конкурсышт нерген пытартыш жапыште ятыр возышна, ойлышна.  18 октябрьыште тушто сеҥыше-влакын лӱмыштат пале лие. Эше ик гана ушештарена: икымше верым  «Марпа» монодрама дене самырык автор Владимир  Матвеев налын. Кокымшо верыште – Валерий Григорьевын «Эҥыремышвот» драмыже; кумшышто – Мария Илибаеван «Ойырледа? Огына ойырло!» комедийже; нылымшыште – Юрий Соловьевын «Волгенче» драмыже.

Икымше гана тыгай конкурс 2003 ийыште лийын. Тений тудо визымше гана иктешлалте. Мо дене тудо мемнам куандарыш, могай проблемым тӱжваке лукто?
Тений конкурсыш нигунамсе деч шуко пьеса пурен. Ик тылзе жапыште 25 пашалан акым пуэн шымлаш куштылго огыл ыле.  Эше иктыжым, кид дене возымым, конкурсым иктешлышаш годым конденыт, тудо чыла жюри член деке шуын огыл.
Драматург да драматургий. Тиде – пеш кугу да кӱкшӧ умылымаш. Тиде профессионально пашам ыштымым ончыкта. Сандене мый комиссийлан ончаш темлыме южо возымыжым лачшымак паша манам. Такше тыгай шонымашат лектын ыле: жюри член-влаклан чылажымак лудаш кӱлешыже уло мо?  Вет темлыме гыч пелыже наре конкурслык огыл. Южо еҥже условийым ала паленат огыл, ала тудым шукташ кӱлешлан шотлен огыл. Иктыже кугыт, весыже шрифт шотышто йодмым шуктен огытыл. А южо автор жюри членым веле огыл, эн ончыч шкенжым огеш пагале. Черновой вариантым лудаш темла. Тушто эсогыл погышо еҥын йоҥылыш буквам темдалмыжымат тӧрлаш кӱлешлан шотлымо огыл. Тидын шотышто ондак автор-влак чатка улыт ыле. Пашаштым шот дене папкыш урген пуэныт.
Вес могырым, чыла темлыме пашам лудмо дене тачысе драматургийна могай кӱкшытыштӧ улмо, ончыкыжо мом вучаш лийме сӱрет почылтеш. Тенийсе конкурсыш пурышо материал-влакым ончалмек, возымо мастарлык кӱкшыт гыч коеш: мыняр-гынат опытым погышо коклаште йӧршын самырык автор-влак улыт. Тидыже куандара. Тек нунын таче ала-можо кӱчымынрак лектын, тӱҥжӧ - тыршымаш уло. Уло шочмо йылме деке кумыл.
Ончыч конкурсыш ушнышо-влакын радамышт кугуак лийын огыл. Вячеслав Абукаев-Эмгак, Геннадий Гордеев, Зинаида Долгова, Ипполит Лобанов…  Варарак тиде радамыш Александр Петров, Валерий Абукаев, Валерий Григорьев ушнышт. Шарнена, Зинаида Долгова драматург семын лач конкурс годым почылто. Вараже социальный темым нӧлталше икмыняр произведенийым театр-влаклан темлыш. Таче, коеш, автор шуко. Чылаштынак лӱмышт ыш рашем гынат, нуно ятырын улыт.  Да тений адакат у лӱм почылто – Владимир Матвеев. «Марпа» монодрамыштыже ялеш шкет кодшо шоҥго ӱдырамашын илышыжым шарнымаш гоч почын пуа. «Тиде произведений объемный, масштабный, тушто илыш уло. Тиде пашам мый драматургийыште сеҥымашлан шотлем»,- тыге иктешлыш тудым республикыште палыме режиссер О.Г.Иркабаев.
Кокымшо верым «Эҥыремышвот» пьеса дене Валерий Григорьев налын.  Тудо профессийже дене, палена, актер. М.Шкетан лӱмеш драма театрыште, вара Самырык театрыште модын. Режиссер семынат шкенжым терген ыле.  Кызыт Марий культура рӱдерым вуйлата гынат, театр деч ойырлен огыл. Икмыняр пьесын авторжо.  Конкурсыш темлымыже  аллегорий сынан улмыж дене ойыртемалтеш. Лудмо годым мый тиде паша нерген теве кузе палемден коденам. Модшо-влак радамыште ныл еҥ веле. Да эше Эҥыремыш-влак. Символический образ. Действий пӧртйымалне кая.  21 ияш рвезе стройкышто ыштен, мӧҥгыжӧ миен толаш шонен, озан сейфышкыже паспортлан пурен. Тудым, оксам шолыштынат манын титаклен,  пӧрт¬йы¬маке кудалтат. Эҥыремыш-влак дене «йолташыш» савырна. Тышке ӱдырым кондат.  Ача-аваже йӱыныт. Икшывым йоча пӧртыш колтеныт. Пӱрымашыже ***кыш савырен. А кызыт наркотический  шудым шолыштмылан пӧртйымаке петырат. Стройка озан еҥгаватыже улмаш. А тудыжо шке боссшылан «ужален». Нуным Полкан лӱман орол орола. Лӱмжак пийын. Шкежат почым пӱтырышӧ пий гай.  Таклан огыл озаже Бобик мойн манын ойла. Тачысе кечын кумдан шарлыше историй. Айдеме пӱрымашым теве тыге тодыштыт. Чылан илен лекнешт. Социально аралыдыме еҥ мыняр уло элыште – нигӧ шотлен огыл.
А теве Мария Илибаева ончыч прозым возышо семын чапланен ыле гын, ынде драматургийыште шкенжым терга. Такше тудо ондакат Самырык театрыш шкенжын пьесыжым пуэн улмаш. Тиде гана ик актан «Ойырлена? Огына ойырло!» пьесыж дене конкурсыш лектын да кумшо вер дене палемдалтын. «Тиде паша психологически тынар виян, автор кузе чыла тидым шижын да произведенийыш пыштен кертын манын ӧрат»,- театровед Наталья Кульбаеван шомакше дене келшыде ок лий. Тудым ме газет страницыш лукташ палемдена. Тунам лудшат аклен кертеш.
Пурышо паша коклаште шукыжо жанр шот дене драма манын палемдалтын. Арам огыл дыр. Вет илышнаже, чынжымак, куштылго огыл. Кажне тукымын – шкенжын драмыже. Сеҥыше радамыш логалше «Волгенче» драма ик еш историй гоч нравственный проблемым тарвата. Шӱжар акажын шочмо кечышкыже толеш да курскаж дене мала.  Ака ден шӱжар, марий ден вате ойырлат, йоча тулыкеш кодеш. Эн кугу трагедий – Авалан. Тудо лач шкенжым титакла. Кушто, могай жапыште тудо ужын, шижын шуктен огыл, молан кокымшо ӱдыржӧ тыгай ошкылым ыштен кертын?  Пьеса драма жанрым сула. Авторын йылмыжат чатка, сцена законым пален воза. Тудо, вуймутыш лукмо шомакын – волгенчын – символжым кучылтын, сӱретым утларак драматическийым ышташ полша.
Тиде гана конкурсыш эше ик автор ушныш. Курык марла возышо еҥ шкенжым ик вере Лиза Горкина, вес вере Елизавета Тихонькина манын палемден. Утыжым шылын огыл, сандене умылаш неле огыл ыле. Тиде – журналистикыште сайын палыме Елизавета Егоркина. Тудо кужу жап «Ямде лий» йоча газетыште пашам ыштен. «Марий Эл» газетыште пытартыш ийлаште ойлымашлаже савыкталтыныт.  Теве тудо шкенжым драматургийыште терга.  Вигак каласыман, йылме, чоҥалтме могырым чатка паша улыт. Шкеже жанрым палемден огыл гынат, нуным  комедий семын аклыман.  «Палыдыме, но лишыл» пьесыже таче самырык-влак коклаште шарлыше, интернет гоч ӱдырым вес эллашке «ужалыме» темым тарвата.  Мо сымыстарышыже, темлыме ӱдырым кычалын, тора Америка гыч Марий Элыш марий ӱдырамашын  эргыже толын лектеш. Оҥай савыртыш-влак улыт. Но автор содержаний могырым келгыш пурен манаш огеш лий. А кокымшо, «Чон ок шоҥгем», паша ял илышыш наҥгая.  Илат йыгыре пӧртыштӧ йочашт дене пырля кок пошкудо. Шкет пӧръеҥ ден шкет ӱдырамаш. Коклаштышт вучыдымын шокшо шижмаш шочеш. Чыным ойлат, чон огеш шоҥгем. Тыштат автор ийготым погышо да пиалым мушо-влак верч куаныме кумылым луктеш. Нине кок пьеса калык театр-влаклан модаш  сай материал улыт манын палемдаш лиеш.
Драма жанрым сула маньым кӱшнӧ «Волгенче» нерген каласыме годым. Таклан огыл. Южо произведенийыште  действий тыглай эрта, конфликт пӱсӧ огыл. Но автор мучаште геройым  поргем тӱрыш конда, илыш дене чеверласыкта. Тыге произведенийже драмыш савырна пуйто. Ты сӱрет поснак самырык возышо-влаклан келшыше (эше ик гана ушештарем, нунын чын лӱмышт палыдымак кодыныт). Тыгай коклаште палемдаш кӱлеш Алевтина Волкован «Родион и Анастасия», Придон Пӧтырын «Экзамен» драмыштым. Икымшыштыже ӱдыр мӱшкыраҥеш, а рвезыже йолташ ӱдыржӧ дене вашлияш тӱҥалеш. Тыгайым чыташ неле, мутат уке. Сандене ава лийшаш ӱдырамаш шке илышыжым вӱд йымаке каен пытара. Тыгай сӱрет тачысе кечылан ӧрыктарышат, типичныят огыл. Тидымак каласаш лиеш кокымшо драма шотыштат. Ик студентка нерген, шке капшым ужален, оксам ышта манме шомак лектеш. ӱдырет тидым чытен огеш керт, окна гыч тӧршта. Героиня-влак ты  пьесыште  вийдыме улыт, йогын почеш каят. Но илышыште таче ӱдыр-влак весе улыт. Тиде Салика тулык ӱдыр лийын да тудо пагытыште кугурак-влак ваштареш шогалын кертын огыл, тудым виеш аракам йӱктат. Но тунамат самырык-влак шке пиалышт верч кучедалыныт, Саликам утарен налыт. А кызыт ӱдыр-влак шке верчышт шоген моштат. Уке, автор-влакым нигунарат вурсымо огеш шу. Мӧҥгешла,  возаш кумылаҥ¬мыштлан саламлыман гына. Нуно вет адакше сылнымутысо ик эн неле жанрыште, драмыште, вийыштым тергаш лӱдын огытыл. Нунын дене таче пашам ышташ гын, ончыкыжо ӱшандарыше пьесым возышо радамыш лукташ лиеш.

 

С.Белкова.
(Мучашыже лиеш.)

«Марий Эл» газет 2011 ий 8 ноябрь

 

Афише

2 декабрьыште /кг/ - 
Сӧсна поминка
18.00 шагатлан 
Купить билет 

4 декабрьыште /рш/ - 
Премьера
Эргымлан кузык
16.00 шагатлан 
Купить билет 

6 декабрьыште /кш/ -
В некотором царстве
11.00 шагатлан 
Купить билет   

10 декабрьыште /шм/ -
Премьера
Осал чоялык да йöратымаш
16.00 шагатлан
Купить билет  

11 декабрьыште /рш/ -
Лесная сказка
11.00 шагатлан 
Купить билет   

17 декабрьыште /шм/ -
Юмынӱдыр
16.00 шагатлан
Купить билет  

18 декабрьыште /рш/ -
Большое сердце маленького Хрю
14.00 шагатлан 
Купить билет  

25 декабрьыште /рш/ -
Большое сердце маленького Хрю
10.00 шагатлан - купить билет  
14.00 шагатлан - купить билет  
 
29 декабрьыште /из/ - 
У Ий пайрем концерт
18.00 шагатлан 
Купить билет  

У ий дене!

3 январьыште /кш/ -
Премьера
Йöратымаш да кöгöрчен-влак
16.00 шагатлан
Купить билет  

Театр касса 11.00 гыч 19.00 шаг. марте пашам ышта,

14.00 гыч 15.00 шаг. марте - кечывал каныш,
шочмын - каныш кече. 

Билетым  45-16-04, 78-13-78 (касса),
тыгак
89371131952 (Алиса),
89278843375 (Елена) 
34-33-75 (Татьяна)
телефон-влак дене бронироватлаш лиеш.

Виртуальный тур

Йоднеда? Йодса

Те театрын кеч-кудо пашаеҥжылан йодышдам пуэн кертыда, но тыгодым кӧлан йодышым пуынеда – ончыкташ ида мондо. Йодышдам тудлан ончыктена.

Нажмите на изображение, чтобы его изменить

Тенийлан лӱмгече

 
20 октябрьыште
Марий АССР-ын сулло арт.
(1926-1982) -
90 ий 
 
13 ноябрьыште
Марий АССР-ын калык арт.
(1931-2007) -
85 ий 
 
 




Если у Вас есть вопросы или предложения по поводу работы сайта, можете написать администратору: web@shketan.ru
MariRussian (CIS)English (United Kingdom)