Имне дене куралме годым шеҥгек ит ончо — кашет тӧр ок воч

Тачысе «АРСЛАНЫН» пагалыме унаже —  М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драма театрын директоржо Юрий Русанов. Тудын дене тыгай мутланымаш лие: -Пӱртӱсшак тыге пӱрен: илышым эртараш ӱдырамаш шкан келшыше пӧръеҥым ойыра, пӧръеҥ — ӱдырамашым… Юрий Петрович, тендан шонымаште, ӱмыр йолташым ойырымо годым шуко пӧръеҥже эн чӱчкыдын могай йоҥылышым ышта?
— Илышым йоҥылыш деч посна нигузе эртараш ок лий, очыни. Иканаште тидым от пале, но варажым жап ончыкта. Вес велым ончалаш гын, тыгай калыкмут уло: «Имне дене куралме годым шеҥгек ончыман огыл — кашет тӧр ок воч». Сандене, кузе илем манын, эреак чаманен шеҥгек ончаш тӱҥалат гын, ончыкшат каен от керт: шӱртнет, камвозат…  А камвочмеке, кынелаш эре неле, но вийым муман. Йӧратымаш нерген ойлаш гын, пелашым ойыраш ок лий докан. Кузе Юмо пӱрен, туге лийшаш: ужынат, йӧратенат… Мемнан вашлиймаш студент жапыште тӱшкагудышто лийын. Пелашлан ойырымо годым шонкалыме огыл: йӧратыме да налме. Очыни, тудат мылам марлан лекме годым моланжым шонен огыл.
— Вес семын ойлаш гын, йӧратет ала-молан огыл, просто йӧратет…
— Тыгай притча уло. Пеш ожно мланде ӱмбалне кок чурийвылышан, но ик капан айдеме-влак иленыт: ик капыште пӧръеҥын да ӱдырамашын чурийышт. Ойлат, пуйто нуно моткочак виян, ушан лийыныт. Юмет ужеш: нигӧ деч нимом огыт йод, огыт вурседыл, огыт сӧрвале, чылажат нунын шот дене лектеш. «Тыге огыл, — шонал- та тудо. — Пеш келшен илат, мый декемат шуыт. Ойырыман — тек шке пелыштым ӱмыр мучко кычал коштыт. Кӧ муэш, чынжымак, пиалан айдеме лиеш, а кӧ ок му — пиалдыме». Чынжат уло. Шке пелыжым, пелашыжым, мушо айдеме гына пиалан лиеш. А кузе тудым муат, кужун кычалын але вашке — вес паша.
— Нина пелашда дене 20 ий утла иледа. Тендам тудо ондакат да кызытат мо дене ӧрыктарен да ӧрыктара?
— Таче кечынат мый тудлан ӱшанем. Ик ешыште икгай, мутлан, икгай чытамсыр, икгай шуко ойлышан, айдеме лийын ок керт да лийшашат огыл. Ик вынемыште кок маска илен ок керт манын, арам огыл ойлат. Тиде чынак. Пелашем мыйым ӧрыктара яндарлыкше, чын улмыж дене. Йоҥылыш деч посна илаш ок лий манын каласышым. Очыни, пӧръеҥын вӱрышкыжак тыгай шижмаш пышталтын: тудо тӱрыс чын илен ок мошто. А ӱдырамаш шке яндарлыкше дене ойыртемалтеш да тиде тыгак лийшаш.
— Ешыштыда эрге ден ӱдыр кушкыт. Нунын кушмыштым ончен, ушышкыда могай шонымаш эн чӱчкыдын пура?
— Ӱдырамаш могай шижмаш дене ила, пӧръеҥлан тичмашнек умылаш пӱралтын огыл. А эрге шотышто каласен кертам: кудо йоҥылыш деч утлен кертеш, тудын деч утаралт кодшо манын шонем. ™дырем дене таҥастарымаште, эрге мылам утларак почылтеш, молан манаш гын тудым пӧръеҥ семын утларак умылем. Ӱдырамашланат пӧръеҥым тичмашнек умылаш пӱралтын огыл. Мутлан, тудо мый кузе шонем, туге лийшаш манын шона. Шонаже чын, но пӧръеҥ изиш вестӱрлырак, сандене чылажак ӱдырамашын шонымо почеш лийын ок керт.
— Пытартыш ийлаште шагал огыл ача эргыжым салтак радамыште ынеж уж, эсогыл армийыште лийшыжат. Теат тыгай шонымашан улыда?
— Йӧршынат тыге огыл. Ялыште тыге лийын: армийыш каен отыл гын, тичмаш пӧръеҥ отыл, тугеже тыйын ала-можо ок сите.  Сандене «тушко садак миен толман» шонымаш изинекак ушыш шыҥдаралтын. «Де- довщина» дене да мойн лӱдыктылыт… Кунам тидым чытен лектат, лӱдыкшын ок чуч. Тыгай тергымашымат кажне пӧръеҥ эртышаш.
— Ача семын эрге жал огыл?
— Мутат уке, кунар-гынат чаманет. Но вет чын пӧръеҥ лияш ача-ава пелен гына кушмо шагалрак. Шошым икымше гана кӱтӱш презым, эрыкым шижын, орен ынже кудал манын, вӱраҥлен луктыт. Сандене ик-кок ияш армий корным эртен, айдеме дисциплинылан тунемеш, ача-ава пелен тидлан тунемаш ок лий. ™дырамашлан тидым умылаш неле: нунын кокла гыч мынярын армийым эртеныт? Конешне, шагал. Ятыр пӧръеҥ мый денем келша, шонем. Армий деч вара айдеме илышым чынрак умылаш тӱҥалеш, сандене ача семын чаманет гынат, колтем ыле, кеч пелашем тореш.
— Тачысе марий ӱдырамашын койышыжым сӱретлаш пуат гын, могай мут-влакым кучылтыда ыле?
— Мут-влакым огыл, илыш сӱретым кучылтам ыле. Ончалза, кокланже тыге чучеш, пуйто марий коклаште патриархат лиймылан кугу ӱшан уке. Лийын гын, тудо жап гыч пӧръеҥ-влакын чоныштышт ала-могай кыша кодшаш ыле, туге? Но шукыж годым тачысе марий пӧръеҥ марий ӱдырамаш деч посна йомеш ыле… Айста  тиде йодышым вес семын савыралына: марий ӱдырамашым могайым сӱретлынем ыле?
— Вес семын каласаш гын, могайым те ужнеда, туге?
— Эн ончычак, ӱдырамашын койышыштыжо яндарлыкым ужнем. Тидын деч посна чыла молыжо — пуста вер. Ужнем ӱшанлым, пӧръеҥым пагален, аклен да йӧратен моштышым. Кеч-могай калыкым ышта ӱдырамаш.
— Юрий Петрович, содыки, ӱдырамашлан келшаш манын, пӧръеҥ мом ыштышаш? Можыч, келшаш тӧчашыжат ок кӱл?
— Мый тидымак ойлынем ыле: келшаш тӧчыман огыл. Тыгай правил, рецепт уке. Адакшым молан пӧръеҥ келшаш тӧчышаш, а ӱдырамаш огыл? Тидат тӱҥ огыл: илыш чылажымат веран-верыш шында.
— «АРСЛАНЫН» пытартыш йодышыжо: тендан шонымаште, пӧръеҥ-  влаклан лаштыкым ӱдырамаш ямдылышаш але содыки пӧръеҥ?
— Иктым каласем: ӱдырамаш пӧръеҥ нерген тунар пала, эсогыл шкеж нерген пӧръеҥ тынар ок пале. Мутлан, могай кугытан вургемым чием — тачат ом пале, а пелашем тидым моткоч сайын пала…

Г.Кожевникова.
Д.Речкинын фотожо.

«Марий Эл» газет. 2011 ий 30 апрель

«Марий Эл» газет 2011 ий 30 апрель

 

Афише

2 декабрьыште /кг/ - 
Сӧсна поминка
18.00 шагатлан 
Билетым налаш 

4 декабрьыште /рш/ - 
Премьера
Эргымлан кузык
16.00 шагатлан 
Билетым налаш 

6 декабрьыште /кш/ -
В некотором царстве
11.00 шагатлан 
Билетым налаш   

10 декабрьыште /шм/ -
Премьера
Осал чоялык да йöратымаш
16.00 шагатлан
Билетым налаш  

11 декабрьыште /рш/ -
Лесная сказка
11.00 шагатлан 
Билетым налаш   

17 декабрьыште /шм/ -
Юмынӱдыр
16.00 шагатлан
Билетым налаш  

18 декабрьыште /рш/ -
Большое сердце маленького Хрю
14.00 шагатлан 
Билетым налаш  

25 декабрьыште /рш/ -
Большое сердце маленького Хрю
10.00 шагатлан - билетым налаш  
14.00 шагатлан - билетым налаш  
 
29 декабрьыште /из/ - 
У Ий пайрем концерт
18.00 шагатлан 
Билетым налаш  

У ий дене!

3 январьыште /кш/ -
Йöратымаш да кöгöрчен-влак
16.00 шагатлан
Билетым налаш  

4 январьыште /вр/ -
Алиса, Анфиса, Аниса
16.00 шагатлан
Билетым налаш 

5 январьыште /из/ -
Эх, кушто ӱдырым муаш?..
16.00 шагатлан
Билетым налаш

7 январьыште /шм/ -
Поро пошкудо - пел кудо
16.00 шагатлан
Билетым налаш 

8 январьыште /рш/ -
Ойырледа? Огына ойырло!
15.00 шагатлан
Билетым налаш 

22 январьыште /рш/ -
Пысман корем
15.00 шагатлан
Билетым налаш 

27 январьыште /кг/ - 
Марий Элын калык арт., РФ-н сулло арт.
Иван Смирновын 
концертше
18.00 шагатлан 
Билетым налаш  

31 январьыште /кш/ -
Кресӱдыр
18.00 шагатлан
Билетым налаш  

Театр касса 11.00 гыч 19.00 шаг. марте пашам ышта,

14.00 гыч 15.00 шаг. марте - кечывал каныш,
шочмын - каныш кече. 

Билетым  45-16-04, 78-13-78 (касса),
тыгак
89371131952 (Алиса),
89278843375 (Елена) 
34-33-75 (Татьяна)
телефон-влак дене бронироватлаш лиеш.

Виртуальный тур

Йоднеда? Йодса

Те театрын кеч-кудо пашаеҥжылан йодышдам пуэн кертыда, но тыгодым кӧлан йодышым пуынеда – ончыкташ ида мондо. Йодышдам тудлан ончыктена.

Нажмите на изображение, чтобы его изменить

Тенийлан лӱмгече

 
20 октябрьыште
Марий АССР-ын сулло арт.
(1926-1982) -
90 ий 
 
13 ноябрьыште
Марий АССР-ын калык арт.
(1931-2007) -
85 ий 
 
 




Если у Вас есть вопросы или предложения по поводу работы сайта, можете написать администратору: web@shketan.ru
MariRussian (CIS)English (United Kingdom)