Конакова Нина Александровна
Кажне театр чолга шÿдыр гай волгалт шогышо уста  артистше дене чаплана. 1930-1940-ше ийлаште Марий театрын сценыжым  тыгай шÿдыр гай кок ÿдыр - марий калыкын моткоч йöратыме, талантышт  дене ойыртемалтше актриса-влак Анастасия Филиппова ден Нина Конакова - волгалтарен шогеныт.
Мо оҥайже, коктынат ноябрьыште шочыныт. Настя 1912-шо ий 12 ноябрьыште Чарла олаште, а Нина ик ийлан варашырак – 1913 ий  21  ноябрьыште Кужеҥер вел Конганур ялыште. Марий театрыш актрисылан пашам ышташ тÿрлö  жапыште толыныт: Настя – 1929 ийыште, а Нина – 1935 ийыште. Тыгеракын тÿҥалын кок мастар  актрисын усталык корнышт. Таче Нина Конакова нерген каласкалем.
 Нинан ачажым, Александр Фёдорович Конаковым, Марий кундемыште  писатель-драматург («Поран», «Тулык ÿдыр», «Ику», «Кунавий» пьесылажым палена), туныктышо да мер пашаеҥ семын палена. Нунын ешыштышт театр, спектакль, музыка нерген шуко мутланымаш каен шоген. Изи Нинат мураш, почеламут-влакым каласкалаш моткоч йöратен. Юмо ÿдырлан пеледыш гай моторлыкым, шÿшпык гай яндар, сылне йÿкым пÿрен. 1922 ийыште, Нинан индеш ияш улмыж годым ачаже илыш дене чеверласа, тудлан улыжат 35 ий веле лийын.
Йошкар-Олаште шымияш школым тунем лекмекыже, Нина 16 ияшак  Горький оласе  музыкальный  школыш тунемаш пура. 1930 ийыште  кеҥежым  каникуллан пöртылмыж годым Йошкар-Олаштат музыкальный студийым  почмо нерген пален  налын да тышанак тунемаш кодын. Но вашке тушеч театральный студийыш вонча. А 1931 ийыште Йошкар-Олаште искусство техникум почылтеш, да ÿдыр тудым 1935 ийыште отличиян диплом дене тунем  пытара. Тыге Нина Конакова марий сценыште модаш тÿҥалеш, кÿчык жапыште кугу чапым  сулен налеш.
Чаманаш гына кодеш, Нина Конаковам марий сценыште  ужаш мемнан тукымлан пÿралтын огыл. Но тудын кугу талантан актриса  лиймыж нерген пырля ыштыше артист йолташыже, драматург, режиссёр-влакын возен кодымо  поро шарнымашышт  ÿмыр мучко кугешнаш да тудын усталыкшылан вуйым саваш таратат. Нине шарнымаш Г.Зайниевын «Илышын воштончышыжо» книгаштыже савыкталтыныт.
Техникумышто тунеммыж жапыштак, 1934 ийыште  Нина Марий театрын сценыштыже А Островскийын. «Кÿдырчан йÿр» драмыж гыч Катеринан рольжым Анастасия Филиппова дене когыньыштлан модаш пуат. Кажныже  шке семынже, посна характеран, ойыртемалтше образым чоҥен. Но тунам Нина Конакова Анастасия Филиппован модмыжым поснак  кугу кÿкшытыш шынден ойлен.
Ик рольымак кок тале артистлан пуымо годым нунын модмыштым эре таҥастарен ончаш логалын. Тыгак лийын С.Г.Чавайнын «Акпатыр» драмыштыжат. Тале марий калыкын атаманже Акпатырын рольжым тунам артист Василий Якшов  моткоч келыштарен, а тудын  ÿдыржын, Эвикан, образшым,  Настя ден Нина тÿрлö жапыште чоҥеныт. Настя Филиппова тиде рольым  пеҥгыдыракым, виянракым ончыктен гын, Нина Конакован  Эвикаже  пушкыдырак, лиричный, лывырге кумылан марий ÿдыр лектын. Такшымат Нина  Конакован  модмо героиньыже-влак  лач тыгаяк лыжга кумылан, южгунамже  актрисын шкенжын личностьшылан келшен толшо койышан лийыныт. Тудын кажне гана сценыш лекмыже зритель-влаклан мондалтдыме  вашлиймаш семын кодын.
«Был один неоспорительный факт, - возен М.Шкетан лÿмеш Марий театрын  ончычсо тÿҥ режиссёржо  С.С.Кириллова. – Очень сильные соперницы – Анастасия Филиппова и Нина Конакова, Прасковья Смирнова и Анастасия Тихонова. Это были крупные фигуры в истории Марийского театра,  и по праву  исполняли главные роли». Сарра Степановна  изирак улмыж годым  аваж ден (А.Г. Страусова, РСФСРын сулло артисткыже)  пырля эре  театрыште  артист  йоча-влак  дене жапым  эртарен. «Мемнан театрна» книгаштыже тудо воза: «Особенно мы любили Нину Конакову. Называли её «Ниночка Конаковочка». Она была не только красива, она излучала  вокруг себя  нежность, доброту, и она серебристо смеялась. Мы всё время  стайкой кружились возле неё и старались  незаметно  дотронуться до  Конаковочки, так как  думали: если дотронешься рукой, то будеш таким же красивым».
«Нина Конакова искусствышто  чевер кече гай ыле, кузе тудо чаплын С.Чавайнын «Илыше вÿд» спектакыльыштыже Юмын ÿдыржым модын! Ме тудым Юмын ÿдырешак ужын пагаленна», - возен шке шарнымашыштыже РСФСР-ын сулло артистше Г.М.Пушкин. Тудо актрисылан шкаланжак ойлен: «Нина, Те мыланна Юмо улыда. Ме ончыланда сукен  кумалаш ямде улына. Тендан дене вашлийын, пашам пырля ышташ  логалмым пеш кугу пиаллан шотлена». Чынак, спектакльыште  Нина Конакова дене  партнер  семын  модаш пöръеҥ артист-влак пеш  кугу честьлан шотленыт. Но шукыж годым  Нинан воктене ик эн тале  партнёржо лийын - тиде Василий Якшов. Нуно коктын мыняр рольым шочыктеныт! Тиде - «Кÿдырчан йÿр» драмыште  Борис  ден Катерина, «Платон Кречет» спектакльыште Платон ден Лиза, «Акпатр» драмыште Акпатр ден Эвика, «Дубровский» спектакльыште Дубровский ден Маша Проскурова, «Саликаште» - Эчук ден Салика.
1938 ий, 5 апрель. Марий театрыште  С.Нколаевын «Салика» спектакльын премьерыже эртен. Артист-влак кугу кумыл дене модыныт. Театрыш калык шуко погынен. Спектакльым икымше марий профессиональный  режиссёр А.И.Маюк-Егоров шынден. Тидын нерген пьесын авторжо Сергей.Николаев тыге шарнен возен: «Спектакльм ямдылаш тÿҥалме годым «Полатовын сÿанже» вариантыште Салика  рольым Анастасия Филиппова ямдылыш, образым тудо чаплын сÿретлыш, но режиссёр А.И.Маюк ты рольым  пеш самырык, но талантан артистка Нина Конаковалан  пуыш (Настя кеч режиссёрын ватыже лийын гынат, шке койышыж дене утларакше   Марина рольлан келшен. – М.М.).
 Конаковаже кап-кылже, шке моторлыкшо денат, шÿшпык гай сылне йÿкшö денат Саликан образшылан пеш келшен, пуйто лач тиде рольлан пÿралтын. Москва гыч толшо писатель ден критик-влак тудын модмыжым пеш кÿкшын акленыт. Чынак, Нина Конакова «Саликан» лÿмнержым нöлташ шке талантше дене кугун полшен».
Ты спектакльыште Полат Акпайын рольжым артист Ф.Т.Москвин модын. Тусо жапым шарнен, тудо возен: «1946 ий гыч  тÿҥалын, С.Савельевын «Саликам» угыч шындымешкыже шагал гын кок шÿдö  утла  гана Полат Акпайын «коваштыжым» мыят  чиен онченам да тÿрлö-тÿрлö койыш-шоктышан Салика-влакым виеш марлан налаш пижедылнам. Кеч-мо гынат Нина Конакован  Саликаж деч коч чапле Салика лийын огыл! Лач тудын дене веле шÿм-чон канен, шер теммешке модалтын. Нина Конакова икана мылам ойла: «Вöдыр, тый мом шонет, а? Саҥгат гычат так шелам! Вара умылет… Йолагай! Эрдене вич шагатланак тол! Чыла сценкым угыч шерген лектына! Уке гын, чеверын!» А мо шонет? Мийышым вет. Иктаж лу пачаш ваш-ваш «шергын лекна». Премьер пеш сайын эртыш».
1937 ий гыч  Марий кундем шÿлыкан саманыш логалеш, чыла вере репрессий озалана. «Культ личность» манме пагытыште театрыштат, искусство аланыштат  ончыл еҥ-влакым  титаклымаш, уло-укем  кычалтылмаш, икте-весе ÿмбак  шинчаора шойыштын лавырам  кышкымаш, тÿрлö шучко статьям пижыктен пуымаш койыш шарла.
Тыгак лийын автриса Анастасия Филиппова, да тудын пелашыже, режиссер А.И.Маюк денат, театр  вуйлатыше  да артист-влак  денат.  Теве А.И.Маюк ден  А.Филипповам театр гыч поктен колтат, ик жап угыч пашаш налыт, но вараже садак арестоватлен, тюрьмаш петырат. Марий театр трагедий шÿлыш дене ила.  Тыгай шучко илыш дечат утлаш шонен, 1939 ийыште Нина Конакова ешыж дене  Белоруссийыш илаш кусна. Тушто тудо ик ийым Поль…со, вес ийым Минск  оласе  театрлаште пашам ышта, белорус йылме  дене шындыме  спектакльлаште  сайын модеш. Тунамсе газет-влак  тудын  модмыжым моктен возеныт.
1941 ий.  Кугу сар жап. Ятыр артист элнам  фашист-влак деч аралаш кая. Тиде ийыштак Минск ола гыч Нина Конаковат Йошкар-Олашке  эвакуироватлалт толеш. Тунам Марий театр уэш ылыжаш тÿҥалеш. Сар каен шогымо жапыште  Н.Конакова «Сар деч вара куд шагат кастене (В.Гусевын) спектакльыште Варям, А.Григорьевын «Руш актёрын ÿдыржö» пьесыштыже Верам, В.Шкваркинын «Ӧрдыж еҥын йочаже» комедийыштыже Маням модеш. Тиде ийыштак Марий театр  С.Николаевын «Элнет серыште» пьесыжым  шынден. Ик тÿҥ  рольым - лесопунктышто  шофёрлан ыштыше,  эвакуироватлалт  толшо  эстон ÿдыр Лейда Колонейсым  - Нина Конакова  пеш устан модын келыштарен.
«Тиде самырык да чулым эстонка шофёр  ÿдырым чон шижын ончетат, тудын пелен шинчын, кудал колтымет шуэш. Тылеч ончычсо  марий ÿдыр-влак  дене  таҥастараш гын, йÿд ден кечым вашталтен шындыме гай вашталтен модеш. Вет йылме акцентшымат сöралын шочыктен келыштарас!» - возен артист Ф.Москвин.
Лач тиде спектакльым  1945 ий  кеҥежым  Юл кундемысе  национальный театр-влакын пашаштым  ончымо смотрышто  Марий театрын сеҥымашыже  семын  палемдыме. Тиде ийыштак  Нина  Конаковалан «Марий АССР-ын  сулло артистше» кÿкшö званийым пуат.
«Нина Конакова – чынак  йöратыме актриса, - каласкала умбакыже Ф.Москвин. - Тудын усталыкшым  аклен, шöртньö  мутан поэмым возаш гын веле, очыни,  серлагаш лиеш. Аярын вургыжшо  шÿмым  шижын, писе, чолга шинчашкыже тура ончен да ший оҥгыр гай яндар, шыма,  мецц-сопрано йÿкшым  колыштын, кö Конакова дене ик гана партнёр лийын модын ончен гын, тудым курымеш ок мондо».
Н.Конакова нерген Марий театр дене ÿмырешлан шке илышыжым  кылдыше  драматург,  музыкант, сÿретче, дирижёр Н.М.Арбан моткоч кугешнен возен:
«Вокалым тунемаш кая ыле гын, Нина Конакова  пеш сай мурызо лийын кертеш ыле. Но тунам марий искусство техникумышто  вокальный класс лийын огыл. Туге гынат Нина сар деч ончычат, война жапыштат концертлаште солист семын сценыш лектын. Тудын мурыжым калык эреак шокшын вашлийын: Мутлан, мурен тыгай йöратыме мурыжым:

Мÿндыр куэн лышташыже
Выньыклан налын шумеш.
Лишыл ломбын лышташыже
Лÿҥгалташ налын шумеш…
(калык муро).

Нина Конакова кушташат пеш мастар лийын. 1938 ийыште  кеҥежым ик концерт годым ме коктын куштышна. Мый - Чарли Чаплиным, тудо - мыйын йолташемым. Номерна лач тугак – «Чарли Чаплин и его подруга маналтын».
Да-а, шоналтем да  туге чучеш, пуйто  Нина Конакова  мландевалне  шочшо  сылне  марий  ÿдыр огыл, а кава гыч  ик татлан  мландеваке  волышо Ош Юмын  йöратыме ÿдыржö. Тудым ужаш шонен, калык театрышке  кажне гана  вашкен, поэт-влак  тудлан  шке поэзийыштым пöлекленыт. Тиде - Миклай  Казаковын «Марий артистка», Алексей Январёвын «Нина Конаковалан»  стихышт-влак.
А драматург-влак ÿшаненыт: нунын возымо пьесым  шындыме годым  рольым  модшо коклаште  Нина Конакова лиеш гын, спектакль чаплын лектеш. Да, лийын тунам тыгай кÿкшö лектышан  Нина Конакован творческий илыш ЭПОХЫЖО!
Ты актриса марий театрыште 10 ий  наре веле  ыштен гынат, мондалтдыме  образ-влакым шочыктен. Саликам устан, икымше гана  модмо рольжо  ончыклык  марий  ÿдырамаш-влакын идеалже  семын ÿмырешлан  кодеш. С.С.Кириллова Н.Конакован Марий театр  гыч кайымыж нерген пеш ойганен возен:
«Постепенно Нина Конакова стала отходить от театра. А вскоре покинула его. Уехала с мамой и с двумя детьми из республики навсегда. Это была большая потеря…» Шочмо марий кундемым кудалтен кайымекыже, Нина Александровна Пермь кундемысе Березники, Угарман велысе Дзержинск олаласе  руш драма театрлаште  артисткылан 20 ий наре  тырша. Лишыл йолташыже-влак  дене  кылым йомдарен огыл, серыш гоч веле  шкенжын илышыж нерген шижтарен шоген.
Но икана Нина Конаковалан Йошкар-Олашке толаш пиал логалын. 1964 ийыште Дзержинск  оласе  руш  драмтеатр гастроль дене  коштмыж годым Марий театрын сценыштыже выступатлен. «Рассудите нас, люди» спектакльыште  Н.Конакова пытартыш гана модеш. Тунам  тудым  уэш ужаш шонен, калык театрыш  вашкен…
1986 ийыште лачак  шочмо тылзыжын, 25 ноябрьыште,  Нина Александровна  Конакован  илыш шÿртыжö кÿрылтын, тунам  тудлан 73 ий  темын.
Мария Матукова
Фотоснимкыште Н.Конакова, 1935 ий.

"Кугарня". 2011 ий 18 март

 

 

Яндар  шÿман, эр шÿшпык гай  йылман…

Нина Конакова  нерген мутым умбакыже шуена

Тений  18 мартыште  «Кугарня» газет  «Кундемнан шöртньö  поянлыкше» рубрика дене Мария Матукован «Юмын йöратыме ÿдыржö» статьяжым (артистка Нина Конакова нерген)  савыктен ыле. Лудым да чаманен шоналтышым:  пеш кÿлешан ятыр факт öрдыжеш кодын, тидын годымак артист Фёдор Москвинын шарнымашыж гыч  шотдымо цитатым (пуйто икана  Н.Конакова тудлан, Москвинлан, «Саҥгат гыч  так шелам!..Йолагай!» манын каласен пуртен шындыме. Тиде артисткым палыше чыла еҥ тудын шыма, лывырге кумылан улмыж нерген возен, а Москвин шке  партнёршыжым ала-могай  торжам, осал йылманым ончыктен да тунамак «Нина Конакован Саликаж деч коч чапле Салика  лийын огыл!» манын.
М.Матукова шке  героиньыжын шочмо  верже нерген пеш кÿчыкын каласен. Культура историйым палыдыме еҥже туге шоналтен сеҥа, пуйто ачажын, драматург Александр Конаковын, илыш вожшо Нина ÿдыржын шочмо Коҥганур ял дене кылдалтын. Уке. Кукарка (кызыт Советск) учитель семинарийым пытарыше  рвезым  1908 ийыште Коҥганурысо кок  классан училищыш пашаш колтеныт улмаш. Тушанак ешаҥын – Роҥго (кызыт Советский  район) селаште шочшо руш ÿдыр Мария Елиферьевна Поповам, туныктышым, марлан налын. Нина шочмын вес ийжылан А.Конаков Вятка (Киров) оласе учитель институтыш  тунемаш каен.
 А кузе  вара кандаш ияшак  (индеше огыл)  ача деч посна кодшо ÿдыр Йошкар-Олашке логалын? Аваже весылан, Шернур марий Михаил Григорьевич  Яндуловлан (1899-1938), марлан лектын. Тудыжо театрымат, музыкально-театральный  училищымат вуйлатен. Четлыкыш петырыме Яндуловым, тыгак артист-влак В.Якшовым, А.Филипповам, П.Мусаевам, А.Мамуткиным, З.Белкиным, режиссёр А.Маюк-Егоровым, мурызо А.Янаевым да эше ныл еҥым 1938 ий 31 октябрьыште лÿеныт.
Нина Конаковалан студент жапыштак сценыш лекташ Николай Станиславский полшен. Йошкар-Олашке режиссёрлан 1934 ий шошым, апрель мучаште, толын, иканаштак искусство техникумышто туныктен,  поснак тале  рвезе ден  ÿдыр-влаклан рольым пуэден. Тыге Конаковалан 1934 ийыште  Катеринам («Кÿдырчан йÿр»), вес ийжылан Эвикам («Акпатыр») модаш логалын. Ик спектакльым ямдылыме тат фотоэш велалт кодын: ончылно (пурла гыч шолашке) драматург С.Чавайн, режиссёр Н.Станиславский, артистка А.Филиппова шинчат, нунын шеҥгелне Г.Пушкин ден Н.Конакова шогат.
™дырын усталыкше рольым модмаште веле огыл палдырнен. Композитор Лев Сахаров 1977 ийыште  серен: «Нина лудаш пеш мастар ыле. Тудын почеламутым лудмыж годым йÿкыштыжö ала-могай поснак  ойыртемалтше  кöргö сем йоҥгалтын, тудо  поэтический образ гыч у образым шочыктен – вияным, ÿшандарышым, тиде образым тый  шинчат дене ужмылак ужат, тудым  илыше  гайымак шижат. Тиде поэмым (С.Чавайнын «™дыр-влакшым» - Г.З.) Нинан рушла  лудмыжым пешак чот  колыштмем шуын колтыш».
Лев Николаевич, Нина лудшо манынак, поэмым рушлашке кусарен да ÿдырлан пöлеклен. Кусарымыже 1935 ий июнь кыдалне «Марийская правда» газетеш лектын. Саде ийын  Марий искусство  техникумын театр  пöлкаже  икымше выпускым – кандаш еҥым – пашаш ужаташ ямдылалтын. Тидын шотышто Сахаров  возен: «Выпуск марте але  икмыняр тылзе уло ыле гынат, Сергей Григорьевич  кажныж верч  поснак  чот тургыжланен. Тудо чылаштымат пеш  сайын пален, уже  кызытак театрын актёржылан шотлен. Тихонова, Конакова, Якаев, Лебедев нерген гын, поро ачан эн йöратыме  икшывыж нерген ойлымыла  ойлен».
Тиде возымаштыже Лев Николаевич  марий  актрисым «нигунам мондалтдыме юзо Нина Конакова» манын.
Дипломым налме кечылаштак, 1935 ий 29 июньышто, «Рвезе  коммунист» газет Михаил Калашниковын «Самырык мастар артистка» статьяжым печатлен, лач тудын  пелен лекше  снимкым 18 мартысе  «Кугарняш» вераҥдыме.
Кÿлеш шинчымашым налше  кандаш самырык еҥын труппыш ушнымыжо сцена  искусствым вияҥдыме корнышто чапле ошкыл семын аклалтын. Дипломан лийме дене  нуным эсогыл ВКПб) обком  ден облисполком  (Никита Сапаев  ден Иван Петров) газет  гоч саламленыт. А «Марийская правда» 22 июньышто «Первые восемь» статьям савыктен. Станиславский у тургымысо  икымше  спектакльым – А.Корнейчукын «Платон Кречетшым» - ямдылыме годым  Н.Конакова ден Ф.Лебедевым режиссёрын полышкалышыжлан шогалтен. «Нуно ятыр пашам ыштышт да тунемыч», - возен режиссёр премьера деч вара.
Автономийлан 15 ий темме вашеш Марий хор капелла самырык ÿмырыштыжö икымше гана Москош миен да тушто 1936 ий 10-18  апрельыште  икмыняр концертым ончыктен. Тидын нерген ТАСС-ын уверыштыже  каласыме: «Конакова, исполняющая песню «Яблоня качается», обладает прекрасными голосовыми данными, умеет петь, но часто  робеет и теряется  на эстраде». Тидлан öршаш уке: тудо вет мураш огыл, а эн ончычак  рольым модаш тунемын, санденак  дыр рÿдоласе  калык  ончылно изишак  «чытырен».
Конакова историеш икымше  Салика семын кодын. Премьера 1938 ий 5 апрельыште  лийын. Вич  кече  гыч  «Рвезе коммунист» газет серен: «Актёрский  коллектив пеш сайын модо. Салика рольым модшо артистка Конакован модмыжым ончен, куаныде от керт. Уло модмыжо мучко зритель тудын дене пырля  шÿлен, тудлан полшен, пушкыдо кумыланже  тудын дене пырля  шинчавÿдым чытен кертде  луктын».
А теве «Марий коммунын»  шомакше (12 апрель): «Артист-шамыч ятырак  кушкыныт. Кодшо ийласе  дене  таҥастарымаште  актёрский  мастерством утларак сайын кучылт мошташ тунемыныт. Тыште  эн ончычак  Салика рольым  модшо  Конакова ден вакш озан тарзыже Эчукым  модшо Якшов йолташ-шамычым палемдаш кÿлеш. Тулык ÿдырын оза кидыште  орланен илымыжым Конакова чаплын ончыктыш. Зритель-шамычым кугун переживатлыкта … Спектакль калыклан келша. Пьесымат моктат, артист –шамычымат лекмышт еда сово кырен вашлийыт».
«Чыла вере репрессий озалана. Тыгай шучко  илыш деч утлаш шонен, 1939 ийыште Нина Конакова ешыж дене Белоруссийыш илаш кусна», - воза М.Матукова. Тиде чынжак огыл. Конакова студент годымак  курык марий рвезылан, музыка, пöлкаште тунемше Владимир Ивановлан, марлан кая. Тудыжо 1937 ийыште  армийыш налалтеш, офицерлан тунем лектеш, Белоруссийысе ик погранзаставыште политрук лиеш. 1939 ийыште ватыже тудын дек куснен мия. Илыш нелеммым ужын, Иванов шÿмбелжым 1941ий шошым Йошкар-Олашке ужата, шкеже сар тÿҥалме кечылаштак увер деч посна йомеш. Арсий Волковын мутшо почеш, нунын Володя эргышт инженер, Элеонора ÿдырышт журналист  лийыныт.
Матукова возымашкыже  Н.Конакова нерген икмыняр еҥын (Г.Пушкинын, Ф.Москвинын, С.Николаевын, Н.Арбанын, С.Кириллован) шомакыштым пуртен. Арбанын пешак сылнын каласымыже  туш логалын огыл. Тудо манын: «Нина Александровна Конакова гай  сылне да уста  артистка марий театрыште  тетла лийын огыл. Рафаэльын мадонныж гай  мотор чурийвылышан, Венера Милосская гай кап-кылан, мурен да куштен моштышо, музыкым сайын палыше, поро кумылан марий ÿдыр-артистка кеч-могай рольым туге келыштарен модын, ойлен мошташат ок лий.
Арам огыл Сергей Николаев таче мартеат тыге манеш: «Конакован гай Саликам тетла  ужын омыл». Мыят  тудын семынракак каласем: «Нинан гай Элавий  але  лийын огыл».
Нина Александровнан илышыж нерген шуко чыным А.Волковын «Кузе комедий шочеш» книгаштыже муына. Тушеч коеш: йöратыме  пелашым  йомдарымек,  Конакова сар деч вара  театрым вуйлаташ öрдыж гыч толшо еҥлан марлан лектеш, ешге Пермь кундемысе  Березники олаш куснен каят. Но у еш кужу ÿмыран ок лий. Икмыняр жап гыч  артистка келшыше еҥым, режиссёрым, вашлиеш. Тудын дене пырля Угарман областьысе  Дзержинск  олаш кусна, тусо театрыште  кужу  жап  пашам ышта. 1964 ий  апрельыште труппа дене пырля Йошкар-Олаште  гастрольышто лиймыж годым Конакова поэт да журналист Макс Майнлан интервьюм пуа да  иктешлыме  семын каласа: «Мыйын пÿрымашем искусство дене  ойыраш лийдымын кылдалтын. Тидын деч посна мый иленжат ом керт».
Арсий Волков воза: «Марий  калыкын йöратыме  ÿдыржö Нина Александровна Конакова 1986 ий 25 июньышто, чевер кеҥежым, ÿмыр лугыч илыш гыч  каен…Тудын дене чеверласаш Марий кундем гычат йолташыже-влак миеныт».
Но Марий биографий энциклопедийыште пытартыш кечыж семын 25 ноябрьым ончыктымо. Матуковат саде кечымак возен. Кудыжо чын: июнь але ноябрь?
1941 ийыште  марий  поэзийын шÿдыржö Миклай Казаков (тунам – Йошкар Армийын салтакше) сценын шÿдыржö Нина Конаковалан шÿм ойжым пöлеклен:
Оет – эҥер ÿмбал кеҥеж мардеж.
Шÿм-кыл шулен, шарналтышым
                               йÿкетым.
У вашлиймашым
                  мыйын чон шижеш,
Вучем мый таче сценышке
                             лекметым.
Адак ужам, кузе модат шыман.
Тылат стихем, куаныме мур ловык,
Яндар шÿман, эр шÿшпык гай 
                               йылман,
Марий артистка Нина Конакова.
Николай Арбан Нина лÿмеш кок мурым серен. Армий гыч пöртылмекше, драматург «Янлык Пасет» пьесым возен, тÿҥ ÿдырамаш рольым, Чачавийым, самырык годсек жаплыме  актрисылан лÿмын келыштарен.
М.Казаков деч пел курымлан вара поэт Алексей Январёв-Чатлама «Нина Конакова» почеламутым возен, эпиграфлан тудын репертуарже гыч ныл корным налын:
Мÿндыр куэн лышташыже
Выньыклан налын шуэмеш.
Лишыл ломбын лышташыже
Лÿҥгалташ налын  шуэмеш.
Пушеҥге парчасе лышташ семынак, шукертсек палыме да пагалыме еҥ-влак жап эртыме дене шуэмыт. Автор Ниналан усталыкым пöлеклыше ача-аважым ушештара да манеш:
Тудын икте поро омыл –
Сценыш лектын муралташ.
Кушкын шуо арам огыл –
Калык чоным тарваташ.
Чÿчкалтен, марла  чиялын,
Калык ончыко миен.
Шÿшпык дечын йÿкым налын,
Лÿмжö шÿмышкак витен…
Марий калыкын культурыжым, искусствыжым, сылнымутшым вияҥдаш шуко еҥ шÿм тулжым, чон  куатшым пуэн. Нунын илыш  корнышт да образышт дене тачысе  тукымым палдарымаш – кÿлешан да суапле паша.

Гельсий ЗАЙНИЕВ.

Снимкыште: Н.Конакова - Салика рольышто. 1938 ий. (Авторын архивше гыч).

«Кугарня», 2011 ий 17 июнь
 

 

Афише

10 декабрьыште /шм/ -
Премьера
Осал чоялык да йöратымаш
16.00 шагатлан
Билетым налаш  

11 декабрьыште /рш/ -
Лесная сказка
11.00 шагатлан 
Билетым налаш   

17 декабрьыште /шм/ -
Юмынӱдыр
16.00 шагатлан
Билетым налаш  

18 декабрьыште /рш/ -
Большое сердце маленького Хрю
14.00 шагатлан 
Билетым налаш  

25 декабрьыште /рш/ -
Большое сердце маленького Хрю
10.00 шагатлан - билетым налаш  
14.00 шагатлан - билетым налаш  
17.00 шагатлан - билетым налаш
 
29 декабрьыште /из/ - 
У Ий пайрем концерт
18.00 шагатлан 
Билетым налаш  

У ий дене!

3 январьыште /кш/ -
Йöратымаш да кöгöрчен-влак
16.00 шагатлан
Билетым налаш  

4 январьыште /вр/ -
Алиса, Анфиса, Аниса
16.00 шагатлан
Билетым налаш 

5 январьыште /из/ -
Эх, кушто ӱдырым муаш?..
16.00 шагатлан
Билетым налаш

6 январьыште /кг/ -
Марий ёлко
Чоя рывыж
10.00 шагатлан
Билетым кассыште налман 

7 январьыште /шм/ -
Поро пошкудо - пел кудо
16.00 шагатлан
Билетым налаш 

8 январьыште /рш/ -
Ойырледа? Огына ойырло!
15.00 шагатлан
Билетым налаш 

22 январьыште /рш/ -
Пысман корем
15.00 шагатлан
Билетым налаш 

27 январьыште /кг/ - 
Марий Элын калык арт., РФ-н сулло арт.
Иван Смирновын 
концертше
18.00 шагатлан 
Билетым налаш  

31 январьыште /кш/ -
Кресӱдыр
18.00 шагатлан
Билетым налаш  

Театр касса 11.00 гыч 19.00 шаг. марте пашам ышта,

14.00 гыч 15.00 шаг. марте - кечывал каныш,
шочмын - каныш кече. 

Билетым  45-16-04, 78-13-78 (касса),
тыгак
89371131952 (Алиса),
89278843375 (Елена) 
34-33-75 (Татьяна)
телефон-влак дене бронироватлаш лиеш.

Виртуальный тур

Йоднеда? Йодса

Те театрын кеч-кудо пашаеҥжылан йодышдам пуэн кертыда, но тыгодым кӧлан йодышым пуынеда – ончыкташ ида мондо. Йодышдам тудлан ончыктена.

Нажмите на изображение, чтобы его изменить

Тенийлан лӱмгече

 
20 октябрьыште
Марий АССР-ын сулло арт.
(1926-1982) -
90 ий 
 
13 ноябрьыште
Марий АССР-ын калык арт.
(1931-2007) -
85 ий 
 
 




Если у Вас есть вопросы или предложения по поводу работы сайта, можете написать администратору: web@shketan.ru
MariRussian (CIS)English (United Kingdom)