Григорьев Тимофей Григорьевич
ГРИГОРЬЕВ ТИМОФЕЙ ГРИГОРЬЕВИЧ (1908—1989),
РСФСР-ын сулло артистше,

Марий АССР-ын калык артистше

 Театрлан пӧлеклыме илыш
Искусствышто тувраш уке, маныт, но Тимофей Григорьевич Григорьевым марий сценын шке шотан рекордсменже манаш лиеш: тудо Сергей Николаевын «Салика» музыкальный комедийыштыже ялысе кулак Ози Кузин рольжым кумло ий чоло модын. Кумло ий! Саликам да Эчукым, Маринам да Чопайым, поро кумылан Терейым да оксалан ужалалтше Сармаевым модшо артист-влак ик гана веле огыл вашталтыныт, пьесыжымат ятыр режиссер тӱрлӧ семын аклен лудын да спектакльым мыняр-гынат вестӱрлемден шындаш тыршен, декорацият кажне гана уэмдалтын. Икте гына вашталтде кодын. Тиде – Ози Кузим модшо артист. Кумло ий наре жапыште Тимофей Григорьевич ялысе поянын рольжым вич шӱдӧ утла гана модын ончыктен. Кугу экзаменыш толшо семын, вич шӱдӧ гана калык ончык лектын.
Ме марий сценын ветеранже дене тудын мӧҥгыштыжӧ, Йошкар-Оласе, Свердлов бульварысе ик пӧртыштӧ, мутланен шинчена. Тимофей Григорьевич йоча да рвезе жапше, театрыш толмыжо да тушто пашам ыштымыж нерген каласкала. Шарналта шке модмо роль-влакым, нунылан литературный илышым пӧлеклыше писатель да пырля пашам ыштыме артист-влакым.
- Ох, Ози Кузи, шакше чонан айдеме.  Тудлан мыняр кӧргӧ вийым пуаш логалын! Ойлышашат уке, мый тудым йӧратен омыл да тыгай еҥым йӧраташат ок лий. Но мый шке пашамым чот йӧратенам да тиде рольлан уло моштымашем пуэнам. Сценыш лекмем годым шонем ыле: тиде вӱр йӱшын кӧргӧ чонжым, сӧрал мут дене леведаш тӧчымӧ шучко шонымашыжым калыклан тӱрыс почын, пеш чот палдыртен ончыкташ кӱлеш.
Тимофей Григорьевич икмагал шонкален шинча, тыгодым ушыж дене, очыни, эртыше жапыш пӧртылеш.
- Ожнырак пӱтынь пьесым наизусть палем ыле. Кажне мут ушышто шинчен... А могай уста еҥ-влак дене пырля модаш логалын: Нина Конакова, Василий Якшов, Филипп Лебедев... «Саликам» первый гана Алексей Иванович Егоров (Маюк) шындыш.  Тудо ондакше мемнан семынак актер ыле, сай йолташ лийынна. Шарнем, тудак мыйым, ял гыч толшо тулык рвезым, шахмат дене модаш туныктыш. А вара Москваште театральный искусство институтышто тунем лекте да режиссер лийын пӧртыльӧ. Маюк эше «Салика» деч ончычак Пушкинын повестьше почеш «Дубровский» спектакльым шынден ыле. Тушто мый Троекуровым модым.
Театр нерген мутланыме годым Тимофей Григорьевич иктым поснак палемда: спектакльын зрительым ӱшандарен кертмыже эн ончычак режиссерын творческий кумылжо гыч лектын шога. Кунам режиссер йӱлышӧ шӱм дене пашам ышта да шке вийлан ӱшанаш кажне актерым таратен мошта, тунам театр касса ончылно эреак черет лиеда, тунам спектакль жапыште пел залже пуста ок шинче. Т.Г.Григорьевлан ятыр режиссер дене пашам ышташ логалын, но эн поро мут дене Николай Станиславскийым (тудо марий театрыште 1934-1936 да 1940-1941 ийлаште ыштен) шарналта. А сценический искусствын азбукыжлан театральный студийын режиссер-педагогшо Н.И.Календер туныктен. Тудак С.Г.Чавайнын «Кугуяр» пьесыж почеш спектакльым шындыме годым первый рольым ойырен пуэн да ямдылаш полшен. Тидын нерген артистын эше 1941 ийыштак шарнен возымыжым лудаш оҥай:
«Мыланем режиссер йӱшӧ урядникын кугу огыл рольжым пуэн ыле. Тунам первый гана сценыш лекмем кызытат шарнем.  Еҥ ончык лекмек, лӱдын вожылынам, кушто улмем, мом ыштымем, молан ыштымем нерген вуй йыр нимат шоналтен омыл. Модмем годым зал гыч воштылмо йӱк шоктен, тиде мыйым воштылыт манын шотленам да нимо шот ок лек, шоненам. Спектакль пытымек, режиссер мый декем мийышат, каласыш: «Молодец. Ит тургыжлане, шкендым утларак ӱшанлын кучаш тырше».
Кумлымшо ийлаште театрыште М.Шкетанын да С.Г.Чавайнын ятыр пьесышт шындалтын. Спектакльым ямдылыме годым нуно труппа дене чӱчкыдын вашлийыныт, репетицийым онченыт, кӱлеш годым ой-каҥашым пуэныт. Автор дене вашлийын мутланымаш самырык актер-влаклан поснак пайдале лийын. 1933 ий тӱҥалтыште М.Шкетанын «Шурно» пьесыжым модын ончыкташ ямдылалтме годым лийше случай Григорьевын шӱм-чонешыже ӱмыр мучкылан кодын.
- Мылам тунам ялсовет вуйлатыше Яшметовын рольжо логалын ыле. Действий шукерте огыл ышталтше колхозышто кая. Чылажат чын лийме гаяк койжо манын,  ял гыч шийме машинам кондышна да сценыш луктын шындышна (пьеса мучаште действий лач идымыш кусна). Машина пӧрдмӧ годым пурак гына тӱргалт шинча, чынак идымыште улмыла чучеш. А Шкетан тыгай «реализм» нерген шинченат огыл улмаш. Пален налмекше, саде машинам тунамак луктын шуаш кӱштыш, сайынак шылтален кодыш.  Тунам мый умылышым: реализмым тӱрлӧ арверыште огыл, а эн ончычак актерын чоныштыжо кычалман. Геройын мо дене илымыжым, тудын молан ойгырымыжым да мо нерген шонымыжым умылен от мошто гын, тидым зрительлан ончыктен от керт гын, спектакльым ышташ шийме машина веле огыл, электроникат ок полшо.
Тиде шке шотан открытий Т.Григорьевын кушмо корныштыжо пеш шергакан лийын. Конешне, тылеч ондакат тудо актерын пашаж нерген кӱлешан ойым шуко колын, а 1930 ий кеҥежым С.Г.Чавайнын «Мӱкш отар» да «Илыше вӱд» кок драмыж дене Москвашке, Всесоюзный олимпиадыш, миен коштмо годым ятыр пайдале урокым налын. Первый ныл-вич ийже усталык корно дене ончыко тошкалаш негызым ямдылыме жап лийын. А вашке Тимофей Григорьевын мастарын модмыжо мӱндыр ялысе ик рвезын шӱм-чоныштыжо талантым помыжалтараш полшен.
...1934 ий. Марий театр «Мӱкш отар» спектакль дене Шернур районыш миен да ик кечын Кугу Пӱнчер ялыште выступатлен. Ойлыманат огыл, тунам искусство дене тыгай вашлиймаш шуэн лиеден, сандене спектакль калыкым кугун вургыжтарен. Кажнын модмыжым тӱткын эскереныт. Теве калыкым ондален пойышо Пӧтыр, авторын манмыжла, «шем шучко кугыза». Тудын рольжым Т.Григорьев модеш. Да туге мастарын келыштара – чын кулак гаяк чучеш. А спектакльым ончен шинчыше лучко ияш Илья Россыгинлан артистын модмыжо верысе поянын койышыжым шарныктен да рвезе, кушто улмыжым монден, шиждеак йӱкын каласен колтен:
- Тиде кулакет чылт мемнан ялысе Вӧдыр гаяк.
Пьесысе Пӧтырын да илышысе Вӧдырын чынак икгай улмыштым Россыгин тунамак шке коваштыж дене пален нылан: тыге «мыскылымылан» шыдешкыше поян марий верже гыч кырт-корт тарваненат, Илья дек куржын миен да тудым спектакль гыч вӱден луктын колтен.
Тылеч вара ялысе рвезе саде кулакын койышыжым шке таҥаш-влак коклаште ик гана веле огыл модын ончыктен, а шкеже артистлан тунемме нерген шонаш тӱҥалын. 1935 ийыште Илья Россыгин искусство техникумыш (кызыт музыкальный училище) толеш да ныл ий гыч актерын дипломжо дене марий труппыш ушна. Тылеч вара Григорьев ден Россыгин шуко спектакльлаште пырля модыныт. Тимофей Григорьевич самырык артистын ойыртемалтше талантшым кӱкшын аклен, тудын писын кушмыжлан куанен да марий сценын ик эн тале комикшым кызытат кугу пагалымаш дене шарналта.
«Ме «Челюскин» семын чылажымат сеҥен каена»,- возен гастроль нерген ик заметкыштыже кумлымшо ийласе артист да литератор Пӧтыр Пайдуш. Тунам верлаште тошто саманын косаже у илышын кечыжым чотак ӱмылтен шоген, религий да тӱрлӧ манеш-манеш культурым вияҥдымаште чаракым ыштеныт. Кугезе годсо илышын кӱэмалтше ийжым чынжымак ледокол семын пудыртыл каяш логалын.
Яллаште гастроль дене коштмо годым Григорьев да йолташыже-влак спектакльым ончыктымо, эше вияҥаш гына тӱҥалше художественный самодеятельностьлан полшымыж дене серлаген огытыл, у илышын организаторжо да пропагандистше лийыныт. Мутлан, 1935 ий кеҥежым «Мӱкш отар», «Акпатыр», «Ӱдыр налмаш» да «Кӱдырчан йӱр» спектакль-влак дене Роҥго, Морко, Мари-Турек да Шернур велыш миен коштмо годым артист-влак кандаш бригадылан шелалтыныт да яллаште тӱрлӧ пашам ыштеныт: драмкружок дене занятийым эртареныт, фольклор материалым погеныт, арулыкым тергеныт, пырдыж газетым лукташ полшеныт, йоча-влакым оҥай модышлан туныктеныт, калыклан тӱрлӧ тема дене беседым эртареныт. Эсогыл колхоз пашам тергыше бригадат лийын. Тидын годым артист-влак тӱҥ пашаштымат монден огытыл: саде гастроль годым труппа тылзе жапыште план почеш коло нылыт олмеш кумло спектакльым ончыктен.
- Вич-куд ий ончыч толмыда годым ончыктымо «Ораде» комедий дене таҥастарымаште кызыт те лу пачаш сайынрак модыда,- каласеныт тунам шке унаштлан Роҥго марий-влак. - Чӱчкыдынрак толза, вучена.
Артист-влак, конешне, умыленыт: лу пачаш сай манмым тӱрыснек чынлан шотлаш ок лий. Но зрительын поро кумылжо, уэш толаш ӱжмыжӧ кеҥежым орва дене, телым тер дене вискален коштмо кужу корнын нелылыкшым сеҥаш вийым пуэныт. А южгунам труппа ончылно вес тӱрлӧ нелылыкат лектын.
- Икана – тунам мый театрыште первый гына пашам ыштем ыле – Оршанка районысо Кугунур ялыш постановка дене мийышна,- шарналта Тимофей Григорьевич. – Кеҥеж жап ыле. Шуко жап йӱр лийын огыл. Моткоч шокшо шога. Тыгай игече деч вара йӱр лиеш гын, лыжга, леве йӱрым вучышаш уке, тудо кӱдырчан але шолеман лиеш. Тидым наукын туныктымыж гыч чыланат палат. Вот тунамат тугак лие. Мемнан миен шумашеш касвелым шем пыл шолын кӱзыш. Волгенче волгалтеш, кӱдырчӧ рашкалтен-рашкалтен колта. Изиш лиймек, оралте леведышым, окна яндам виян перкален, кугу йӱр оптал колтыш. Ончена – уремым лашка гай кугу пырчан шолем шиеш. Мутат уке, тудо кресаньык-влаклан кугу эҥгекым кондыш: шурным кырыш, окна яндам пудыртыльо. Шолем кузе писын тольо, тугак, шке осал кышажым коден, эртен кайыш.
Тунам яллаште коллективизаций эше тӱҥалын гына. Кулак-влак колхоз ваштареш чот шогеныт, ялысе коммунист ден активист-влакым поктылыныт, артист-влакымат шӧрын онченыт, молан манаш гын, нуно шке пашашт дене Совет властьлан полшеныт.
Спектакль тӱҥалшаш деч ончыч артист-влак дек кулак ден подкулачник-влак погынен толыныт.
- Антихрист-влак, кызытак ял гыч шикшалтса! – кычкырен лопка пондашан ик марий. – Те мемнан дек поро шонымаш дене толын огыдал – пеленда шолемым конденда. Мыланна мыняр эҥгек лие! Тиде ок сите, эше колхоз нерген кутырен коштыда. Кызытак лектын огыда кай гын,  шкаланда шке ӧпкелыза - ӧрдыжлудам шотлен налына.
Но труппа кулак мут деч лӱдын чакнен огыл. Спектакль садыгак лийын. Чын, тудо изиш варарак тӱҥалын. Модмо годым кӱлеш порядкым ыштышаш верч артист-влаклан чот тыршаш логалын, шолемлан кӧра кумыл волышо кресаньык-влак нунылан шагал полшеныт. Тиде кастене ик актерлан кулак мушкындын пеҥгыдылыкшым шканжак шижаш пернен.
Тылеч вара Т.Григорьевлан марий артист-влак дене пырля пеш шуко гана яллашке лектын кошташ логалын. Калык дене вашлиймаш творческий куаным конден, илышын вӱршержым пален шогаш полшен. Яллаште колхоз ышталтме, класс тушманым йӧршын пытарыме деч вара культура илыш койын тӱзланен, театржымат ынде йӧршын вес семын ончаш тӱҥалыныт. Тыгеат лиеден: мутлан, труппа икмыняр спектакльым ончыкташ У Торъял кундемыш толын. Тидын нерген пален налмек, Шернур вел марий-влак, икмыняр имньым кчкен, артист-влакым налаш мият. Мом ыштет, график почеш тушко каяш палемдыме огыл гынат, зрительын кумылжым шуктыде вер уке. Тыге пагален налаш толмылан кузе тореш лият?
А витлымше ийла кыдалне гастроль корнын географийже пеш чот кумдаҥ каен:  М.Шкетан лӱмеш Марий драматический театр Башкир, Татар да Удмурт АССР-лашке, Свердловский ден Пермский областьлашке кеҥеж еда кошташ тӱҥалын. Тиде жаплан Тимофей Григорьевич труппын ветеранже-влак радамыш пурен, туге гынат мӱндыр корным уло кумылын такыртен. Тудо чыла гаяк спектакльлаште ик тӱҥ рольым модын. Николай Арбанын «Кеҥеж йӱдыштыжӧ» колхоз председатель Шумелев да «Тулар ден тулачыштыже» кевыт директор Тукманов, Сергей Николаевын «Саликаштыже» Ози Кузи, Сергей Чавайнын «Мӱкш отарыштыже» Пӧтыр кугыза да икмыняр молат отрицательный образ лийыныт гынат,  артист нунын велыш зрительын кумылжым савырен кертын. Мо дене? Образын чын йоҥгалтмыже, ӱшандарен кертме вийже дене. Тый кеч шӧртньӧ гай чонан еҥым мод, а тудым йӧратен шынден отыл гын, геройын коваштышкыже пурен шинчын моштен отыл гын, сценыште чын образ ок шоч. Тыгай годым калык шинча ончылно образ огыл, а драматургын возен пуымо текстым ойлышо гына лиеш.
Конешне, творчество корно нигунамат салма гай тӧр, шыма ой лий. Григорьев тидым сайын пален, тудланат я южо рольын кӱчымырак улмыж нерген, я у образым ямде тошто кышкарыш чоҥымо нерген кочо мутым колаш логалын. Но могай куан, кунам актер зрительын ӱшанжым тӱрыснек шуктымыжым шижеш, кунам еҥ-влакын  таум ыштыме шомакан серышышт толеш. Тимофей Григорьевичын артист ӱмырыштыжӧ тыгай пиалан шагат шуко лийын. Теве, мутлан, кузе возеныт 1959 ийыште Свердловский областьысе Кугу тавра ял гыч: «Пагалыме Тимофей Григорьевич!.. Тендан мастарлыкда дене почын ончыктымо образ-влак кызытат мемнан шӱмыштӧ улыт. Ӱмырда Урал курык коклаште да тайылыште чылгыж-чылгыж йогышо Сулий ден Ӱпӧ вӱд гай кужу, яндар лийже. Ме ӱшанена: нине эҥер-влак гоч вончеден, эше Урал марий-влак ончык у сеҥымашда дене пӧртылыда. Толын коштмо корныдам ида мондо. Тимофей Григорьевич, шокшын киддам кучена. Коммунизмым чоҥымаште активный строитель улыда да ончыкшат тыгак кучедалза».
Но кеч-кушто – торасе Пӱрӧ серыште я лишыл Немда кундемыште – лийын гынат, Т.Г.Григорьевын шинча ончычшо шочмо Пайгишево ялже нигунамат кораҥын огыл.  Тудо тышан кресаньык ешеш Октябрь революций деч индеш ий ончыч шочын. Кыргорийын ешыже икмардалан шотлалтын. Тудо пеш тале шӱвырзӧ лийын, шӱвырым шкеак ыштен. Тимофей Григорьевичын ойлымыж почеш, ачаже нылле ныл сӱаныш шӱвырзылан миен. Но тудлан кӱчык ӱмыр пӱралтын улмаш: 1921 ий шыже велеш чодыраште пушеҥгым руымо годым нелын сусырген да больницеш операций деч вара колен. Ватыже тиддеч кок ий ончычак уке лийын – тудын илышыжым тиф чер лугыч ыштен. Латкок ияш Тьопой (рвезым ялыште тыге маныныт) йӧршын тулыкеш кодын.
- Авам ден ачам улмо годымак шкенан ялысе школым тунем пытаренам ыле, - каласкала Т.Григорьев. – Кумшо классыште тунеммем годым лийше ик оҥайым кызытат ом мондо. Мемнам Ефросинья Григорьевна лӱман марий ӱдыр туныкта ыле, а школжо еҥ пӧртеш верланен. Икана урок деч вара туныктышо мылам ойла: «Теве тиде оҥам ужыат?» Шкеже класс пырдыжыште кечыше юмоҥам ончыкта. «Ужам, - манам. – Но тиде оҥа огыл, а юмоҥа». «Тудым налын кудалташ, оҥажым шалатен шуаш кӱлеш, - манеш. – Тый тидым ыштен кертат?» А мом тушто керташыже? Каласаш кӱлеш, революций уже лийын ыле, но мемнан дене эшеат тошто илыш озаланен. Умбакыже тыге шуйнен кертын огыл – кугыжан годсо косам пытараш кӱлын. Юмо сӱретан саде оҥам пырдыж гыч нальым, перкален шалатышым да мо кодшыжым туныктышын ойжо почеш пӧрт коклаш кудалтышым. Тиде «кугу паша» деч вара мӧҥгӧ пӧртылмешкем рвезе-влак ачамлан чыла каласкален шуктеныт. Пӧртыльым гын – кочмет-мочет, ачам мыйым вигак чыве вӱташ петырен шындыш...
- Конешне, мый тунам изи лийынам, эше ниможымат умылен моштен омыл, туге гынат юмылан ӱшанымым изинек чарненам, - умбакыже каласкала Тимофей Григорьевич. – Весканарак пошкудо Мишкансоласе (Азаново селам ожно тыге маныт ыле) комсомол ячейка дене кылым кучаш тӱҥальым. Самырык активист-влак калык коклаште умылтарен коштыныт, спектакльым, концертым ончыктеныт. Мыят, ачам деч тунем кодынамат, шӱвырым, гармоньым шоктем ыле. Шонен пышта гын, айдеме мом гына ыштен ок керт! Латкуд-латшым ияш улмем годым ныл рожан шун шӱшпыкым ыштышым. Ачамын йӧратыме семже саде шун шӱшпык дене пеш сӧралын йоҥга ыле. Кастене уремыш лектат, тымык рӱмбалгыште шокталтен колтет. Шукат ок эрте, ӱдыр ден рвезе-влак погыненат шуыт...
Рвезын искусствылан шӱман улмыжым ужын, комсомол ячейка тудлан Йошкар-Оласе театральный студийыш тунемаш каяш темлен. Тыге 1928 ий ноябрьыште ончыкылык артист-влак радамыш эше ик еҥ ушнен.
Студий ончылно автономный областьысе вуйлатыше орган-влак кугу да раш задачым шынденыт: выпускник-влакын вийышт дене Марий кундемыште профессиональный театрым почаш. Тугеже тунемме годымак теорий ден практикым иктыш ушыде ок лий. Педагог-влак тидым сайын умыленыт да кок ий жапыште (студий 1927 ийыште почылтын, а ик ий вара толшо Григорьевлан у йолташ-влакым поктен шуаш логалын) ятыр спектакльым шынденыт, эн сайжым эсогыл пошкудо кундемлаштат – Озаҥыште да Чебоксарыште – ончыктымо.
- Те, Тимофей Григорьевич, тиде жап гыч тӱналын, пенсийыш лекме марте эреак театрыште пашам ыштенда?
Т.Г.Григорьев пуйто тыгай йодышым вученак шоген, вигак вашешта:
- Уке, кок гана кӱрылтыш лийын. Кокытшат армийыште служитлыме дене кылдалтын. 1932 ий шошым действительный службыш нальыч. Полковой школышто туныктымек, младший командир лӱмым пуышт да мӧҥгеш колтышт. Адак театрышкак тольым, 1941 ий марте ыштышым. Марий автономийын 30-шо идалыкше лӱмеш ямдылыме «Лейтенант Огнев» спектакльыште 21 июньышто Миша Кузнецовын рольжым модынам. А эрлашыжым сар тӱҥале. Сентябрь тӱҥалтыште мыят салтак вургемым чийышым. Взвод командирын полышкалышыж семын Волховский фронтышто немецко-фашистский захватчик-влак ваштареш кредалмаште участвоватленам. Тушанак осколко дене шола кидем сусыргыш. Тиде 1943 ий эр шошым лийын. Шарнем, госпиталь гыч частьыш кайыме годым пересыльный пунктышто поэт Василий Рожкиным вашлийым. Тора вер-шӧрыштӧ, адакше сар пагытыште, землякым вашлият гын, эн лишыл родетым ужмо гаяк чучеш. Меат шке илыш пӱрымашна нерген чон почын мутланен нална, сареш колышо йолташ-влакым пагален шарналтышна.
Моло артистын семынак, Тимофей Григорьевичын репертуарный листше уло. Тушто могай спектакльыште, кунам да могай рольым модмым ончыктымо. Тудлан эн шукыжо Сергей Николаевын, Николай Арбанын, Сергей Чавайнын, руш классик-влак кокла гыч А.Н.Островскийын геройышт дене пашам ышташ логалын – чылаже кумло кум образым чоҥен.
- Кузе модмем нерген мом каласен кертам? – Тимофей Григорьевич шкаланже шке йодышым пуа да шонкален шинча. – Театр мыйын илышем, пиалем лийын, сцена шочмо суртемла чучын. А шке пиал верч, шке илыш верч кузе от тырше? Мо кертмемым улынак пашалан пуэн шогенам, нимомат айда-йӧра ышташ тыршен омыл... Э-эх, шоҥгемалтын шол, театржат лишнак огыл, нунын репетицийыштым ужмо шуэш. Ала мыйын ой-каҥашемат нунылан иктаж-мо  шот дене полшен кертеш ыле! Ынде вет театрыште пашам ышташ условий сай, ожнысо гай огыл. Кызытсе рвезе артист огешат ӱшане дыр: ме жапыштыже ял гыч ялыш, ик район гыч весыш имне  я ӱшкыж дене коштынна, левашеш, идымеш, еҥ кудывечеш спектакльым шындаш логалын.
«Спектакль» манме шотыштыжат шоналташ кӱлеш, очыни, - мутшым шуя Т.Г.Григорьев. – Кызыт ме ойлаш куштылгылан «спектакль» малдалына. Такше первый ийлаште «яндар» постановка дене шагал кошталтын. Тунам вет мемнан дене ни мурышо да куштышо ансамбль, ни йӧнлӧ оркестр, ни хор уке ыле. Искусство пашаеҥ-влак кокла гыч яллашке корным вискалышыже ме гына лийынна. Колхозник мемнан ӱмбак кузе ончен, мом вучен? Артист улыда, тендан пашада – рольым модаш, мураш, кушташ, мемнам веселитлаш, шоненыт еҥ-влак. Да ме тыгак ыштенна, спектакль деч посна чӱчкыдынак концертым ончыктенна, тыгодым мурымат, куштымат лийын, тӱрлӧ музык ӱзгар дене шокташ, почеламутым сылнын лудаш логалын.  А мыняр гана самодеятельный артист-влак дене репетицийым эртарыме, спектакльым ямдылаш полшымо – шотленат от шукто. Колхоз але ялсовет вуйлатыше-влак денат ятыр гана вурседылаш пернен. Ялыш миен лектат – клубыш пураш ок лий: тушко пырчым але пареҥгым оптен шындыме.
- Тимофей Григорьевич, «Кеҥеж йӱд» комедийыштыже Николай Арбан лач тыгай вуйлатыше-влакымак воштылеш огыл мо?
- Конешне, нуным. Ананий Шумелев лач тыгай айдеме.  Тудлан озанлык паша гына лийже, а калыкын чон-кумылжо нерген чылт монден.
Т.Г.Григорьев клубын рольжым нӧлталаш кӱлмӧ нерген колхоз вуйлатыше-влак дене мутланыме деч посна тиде йодышым газет страницылаштат тарватен. 1951 ийыште «Марий коммуна» газетеш лекше «Клубым шке кӱлешыжлан кучылтман» заметкыштыже тыге возен: «Колхозник-влакым коммунистически воспитатлыме шотышто ялысе клуб ончылно кугу задача шога. Колхозлаште лекцийым, докладым лудаш, спектакльым, концертым ончыкташ да тӱрлӧ кружок-шамычлан пашам ышташышт клуб тӱҥ вер лийшаш. Мемнан республикыште колхозный клуб-шамыч шӱдӧ дене улыт. Но мыйым икте ӧрыктара: молан южо колхозный клубым складыш савыреныт? Культурно-массовый пашам эртарыме олмеш клубышко пареӱрлӧ шурным оптен шындат».
Умбакыже автор шукерте огыл гастроль дене коштмо годым тиде амаллан кӧра ятыр спектакль кӱрылтмӧ нерген азапланен воза да мучашлан тыге палемда: «Ончыкыжо колхозный клубым складыш савырымашлан мучашым ыштыман. Клуб-шамыч шкеныштын тӱҥ задачыштым шуктен шогышаш улыт».
...«Мо кертмемым улынек пашалан пуэн шогенам», - манеш Тимофей Григорьевич. Тиде яра мут огыл. Актерын ойлымыжым пеҥгыдемдыме шот дене рецензийла гыч икмыняр ойсавыртышым ушештарена.
«Ур Тойметын сложный характержым артист Григорьев келгын почеш. Тошто марий ешысе озан койышыжым, шкенжын ешыжым тошто илыш-йӱла почеш ашнаш толашымыжым, кузе-гынат поян радамыш лекташ тӧчымыжым, тидлан лийын тура койышан, пеҥгыде чонан улмыжым артист моштен ончыкта». («Янлык пасет», 1944).
«Пистер» колхоз председательын рольжым модшо актер Т.Григорьевлан спектакль поснак кугу сеҥымашым конден. Тиде персонажым положительный манаш ок лий, но тудын шкем моктымо мурыжо театр деч ӧрдыжкат лектын да концертный эстрадыште йоҥгаш тӱҥалын. Актерлан роль келшен, тудо шке геройжым поро кумылан мыскара йӧн дене ончыктен, Кугановын характерыштыже ик ойыртемым – моктанаш, кугешнылаш йӧратымыжым – ончыл планыш луктын». («У муро», 1953).
- Да, Кугановым мый чынжымак пеш йӧратен модынам. Сай, ушеш кодшо герой. А могай чапле мурым возен тудлан Николай Михайлович Арбан! – Тимофей Григорьевич «У муро» комедий гыч колхоз председательын мурыжым пеле йӱкын муралтен колта. – Мурыжак персонажын чонжым, шкем гына нӧлташ тыршымыжым палаш полша. Арбан гай уста еҥ шагал. Мом гына ыштен ок мошто: драматург, поэт, художник, композитор, балетмейстер, артист, музыкант... Тудым пеш сайын шинчем да чот пагалем. Олашке илаш толмо годсек ваш палена. Ондакше пачерыштат пырля илышна. Мый студийыште тунемам, а тудо театрыште декорацийым ямдылаш полышкала. Кызытат коклан мый декем толеда. Манеш: «Кугановым, Тимофей Григорьевич, тыйын гай сайын нигӧ модын огыл да модынат ок керт». Конешне, тудо мыйым утыждене мокта, тидым шкаланжак ойлем. Мо вара, автор тыге шога гын, тек шона айда...
Уке, Тимофей Григорьевичым автор да рецензент-влак веле огыл моктеныт. Тудын усталыкшым уло калык ужын да кӱлеш семын аклен. 1945 ийыште Т.Г.Григорьевлан Марий АССР-ын заслуженный артистше лӱмым пуымо. Театрыш  толмыжлан 20 ий темме кечым тудо республикын калык артистше семын вашлийын. Эше лу ий гыч РСФСР-ын заслуженный артистше лӱмым налын. Сар ийлаште да тынысле ийлаште тыршен ыштымыжлан актерым Родинын икмыняр медальже дене наградитлыме. А РСФСР Культура министерство ден Всероссийский театральный общество (ВТО) правленийын дипломышт «Салика» спектакльым шарныкта – тиде награда Ози Кузин рольжым сайын модмылан пуалтын. Артистын лӱмжӧ Марий АССР-ын Паша подвиг книгашкыже пурталтын. Республикысе Верховный Совет Президиум Т.Г.Григорьевым Почетный грамота дене ик гана веле огыл наградитлен.
Ужгам чиен, йолеш йыдалым пидын, ваче гоч котомкам сакен, 1928 ий мучаште Азановысо комсомол ячейкын путевкыж дене Йошкар-Олашке тунемаш каяш лекмыж годым Кыргорий Тьопой награда нергенат, чап нергенат шонен огыл. Ушыштыжо икте гына лийын: комсомол тыгай ӱшаным ыштен гын, тунемаш пурен кертде, мӧҥгеш савырнен толман огыл. Да тиде жапыштак тудын чоныштыжо полмезе активист кумыл иланен, ӱмырешлан вожым колтен. Т.Г.Григорьев театрысе профкомым ятыр ий вуйлатен, профсоюз обком членлан сайлалтын. Лу ий годым ВТО-н Марий отделенийыштыже общественный пашам ыштен.
Марий АССР Верховный Советын депутатше лийын.
Кугуоак тукымын поро традицийжылан эҥертен, кызытсе артист-влак да тений шкенжын 65-ше идалыкшым палемдаш ямдылалтше пӱтынь марий театр национальный культурым творчествын у саскаж дене пойдараш тыршат. Театр нерген, тудын тачысе да эрласе кечыж нерген ойлымо годым Тимофей Григорьевич уло капшыге-чонжыге рвезешт колтымо гай лиеш, шинчаже утыр волгалт кая. Тыгай годым ончылнет сценын 75 ияш ветеранжым огыл, а тудын ятырлан самырык геройжо-влакым ужат.

Г.Зайниев.
«Ончыко», 1984 ий, 2 №.

 

 

Афише

2 декабрьыште /кг/ - 
Сӧсна поминка
18.00 шагатлан 
Билетым налаш 

4 декабрьыште /рш/ - 
Премьера
Эргымлан кузык
16.00 шагатлан 
Билетым налаш 

6 декабрьыште /кш/ -
В некотором царстве
11.00 шагатлан 
Билетым налаш   

10 декабрьыште /шм/ -
Премьера
Осал чоялык да йöратымаш
16.00 шагатлан
Билетым налаш  

11 декабрьыште /рш/ -
Лесная сказка
11.00 шагатлан 
Билетым налаш   

17 декабрьыште /шм/ -
Юмынӱдыр
16.00 шагатлан
Билетым налаш  

18 декабрьыште /рш/ -
Большое сердце маленького Хрю
14.00 шагатлан 
Билетым налаш  

25 декабрьыште /рш/ -
Большое сердце маленького Хрю
10.00 шагатлан - билетым налаш  
14.00 шагатлан - билетым налаш  
 
29 декабрьыште /из/ - 
У Ий пайрем концерт
18.00 шагатлан 
Билетым налаш  

У ий дене!

3 январьыште /кш/ -
Йöратымаш да кöгöрчен-влак
16.00 шагатлан
Билетым налаш  

4 январьыште /вр/ -
Алиса, Анфиса, Аниса
16.00 шагатлан
Билетым налаш 

5 январьыште /из/ -
Эх, кушто ӱдырым муаш?..
16.00 шагатлан
Билетым налаш

7 январьыште /шм/ -
Поро пошкудо - пел кудо
16.00 шагатлан
Билетым налаш 

8 январьыште /рш/ -
Ойырледа? Огына ойырло!
15.00 шагатлан
Билетым налаш 

22 январьыште /рш/ -
Пысман корем
15.00 шагатлан
Билетым налаш 

27 январьыште /кг/ - 
Марий Элын калык арт., РФ-н сулло арт.
Иван Смирновын 
концертше
18.00 шагатлан 
Билетым налаш  

31 январьыште /кш/ -
Кресӱдыр
18.00 шагатлан
Билетым налаш  

Театр касса 11.00 гыч 19.00 шаг. марте пашам ышта,

14.00 гыч 15.00 шаг. марте - кечывал каныш,
шочмын - каныш кече. 

Билетым  45-16-04, 78-13-78 (касса),
тыгак
89371131952 (Алиса),
89278843375 (Елена) 
34-33-75 (Татьяна)
телефон-влак дене бронироватлаш лиеш.

Виртуальный тур

Йоднеда? Йодса

Те театрын кеч-кудо пашаеҥжылан йодышдам пуэн кертыда, но тыгодым кӧлан йодышым пуынеда – ончыкташ ида мондо. Йодышдам тудлан ончыктена.

Нажмите на изображение, чтобы его изменить

Тенийлан лӱмгече

 
20 октябрьыште
Марий АССР-ын сулло арт.
(1926-1982) -
90 ий 
 
13 ноябрьыште
Марий АССР-ын калык арт.
(1931-2007) -
85 ий 
 
 




Если у Вас есть вопросы или предложения по поводу работы сайта, можете написать администратору: web@shketan.ru
MariRussian (CIS)English (United Kingdom)