Драматург шке ок шоч, тудым куштыман (умбакыже)

 

Салика нерген шомак лекте гын, лудшылан каласен кодыман: тиде произведенийым ик автор умбакыже шуен возен. Кызыт вет сериал-влак модышто улыт. Але теве «Ирония судьбы…», «Служебный роман»  фильм-влакым шуен да тачысе саманлан келыштарен угыч шындыме. Тыгаяк шонымаш дене пашам ыштен, очыни, «Салика бурлак гыч пӧртылеш» драмым возышо Кожламарий. Каласыман, Сергей Николаевын классикыш савырныше тиде произведенийже кокымшо гана драматург-влак кидыш логалеш. Ик ганаже Вячеслав Абукаев-Эмгак тудым тачысе кечылан келыштарен савыртыл возыш. Тудым еҥ-влак тӱрлын вашлийыч. Иктыже сайлан шотлыш, весыже вурсыш. Теве ынде кокымшо айдеме тудым шке вариант¬ше дене темла. Мо нерген воза автор? Кум ий гыч Салика бурлак гыч пӧртылеш, Эчук шоло волтымо годым пырня йымаке каен манын увертара. Уэш тудым Полат Акпай йӱкташ толеш. Ындыже Саликам Чопай шканже ватым ышташ шолыштнеже. Вет тудын Маринаже вес ялыш марлан лектын. Но Салика огеш келше. Икманаш, Сергей Николаевын стильжым арален коден, тӱҥалтыште сюжет шотышто чылт тудын кышаж дене кайыме. Вара рашемеш: Салика марий ӱдырат огыл улмаш. Тудо татар еш гыч. Йоча пӧрт гыч марий ешыш ашнаш налыныт. Теве тыланда савыртыш гын, савыртыш.  Тидат веле огыл. Действий  тӱҥалтыш гыч лу ий эртымеке, Эчук толын лектеш, а Саликам калык тушман семын поген наҥгаят. Лудаш оҥай, конешне, авторын фантазийжылан куанаш да кӧранаш гына кодеш. Но тидын годымак тиде произведений мучко Василий Регеж-Гороховын «Кугезе муро», Сергей Чавайнын «Мӱкш отар» пьесыштын «кышашт» палдырна.
Кыша нерген мут лекте гын, А.Куприяновын «Сылвика» трагедийжат  драматург Константин Коршуновын «Аксар ден Юлавийжым» шарныкта. Константин Коршуновын произведенийыштыже ӱдырлан кӧра поян ден незер марий-влак коклаште  вашпижмаш ончыкталтеш гын, тачысе автор марий ден одо-влакым ваш шогалта.  Такше историйыште тыгай ойсавыртыш уло: чыла сар тӱнямбалне ӱдырамашлан верч ылыжеш. Тыштат кок пошкудо калыкым вашпижмашке марий рвезе Атамбай ден одо ӱдыр Сылвикан йӧратымашышт шукта.
Ик произведенийымат тачак шындаш лиеш манын, мучашке шуктымо огыл, палемденыт жюри член-влак. Но такше улыт сюжетым чаткан вияҥден толшо произведений-шамыч. Мутлан, Анид Сарпушын «Корнывож пеледыш»,  Ростик Балиусын «Йӱдшат кужу» (Саманжат осал) пьеса-влакым автор-шамыч кертмышт семын тичмаш произведений семын ямдыленыт. Вес йодыш – содержаний могырым келгемдаш лиеш да кӱлеш.
Теве  «Йӱдшат кужу» драмын  йылмыже сай. Модшо йыгыжтарышын шуко огыл, действий икшырымын вияҥеш. Уто шомак, пӱтыркалымаш уке. Адакат тачысе кечылан келшыше социальный проблема тарваталтеш. Шкет ӱдырамаш, Дуся, самырыкше годымат пиалым муын огыл, качымарийже мӱшкыраҥден да коден каен. Шольо ден шешке шке койышышт дене ял гыч лектын каяш таратат. Олаште дворниклан ыштен налме пачержым вараже кечывалвел гыч толшо еҥ ондален поген налеш. Автор южо семын ик могырыш огеш лупшалт. Ошо ден шемым моштен келыштара. Теве  кечывалвел гыч толшо Армен илалше ӱдырамашым намысдымын ондала гын, йолташыже, Вазген, вес шонымашан, вес семын илыше айдеме. Тудо Арменымат осал койыш деч кораҥдаш тырша, вараже уремеш шинчен кодшо Дусямат кычалеш. Но вараш кодеш, тудыжо кылмен кола. Тыште адакат айдеме-влак кокласе отношений ончыл верыш лектеш. Тиде калык сай, тудо тӱрыснек осал манын ойлаш нигузе ок лий. ӧрдыж гыч толшо-влакат икгай огытыл, марий коклаштат тӱрлӧ лектыт. Теве Дусян ял пошкудыжак, Римма, орлыкеш вочшо ӱдырамашым кочкаш шындашат жапым ок му, кеч ик йӱдлан малаш пурташат ок кӧнӧ.  А полиций? Полицийлан уремеш кодшо айдеме ок кӱл… Икманаш, чынжымак осал саман. Нигӧлан ӱшанаш огеш лий, нигӧлан эҥерташ.
Мый шкеже, мутлан, лудшыла, пьесым вигак сценыште ужам. А могай шонымаш дене лектеш ыле спектакль гыч ончаш мийыше еҥ.  Ушышкыжо, чонышкыжо  тудлан иктаж-могай туто пырче возын мо?  Тиде туто пырчыже чыла жанрыште лийын кертеш: драмыштат, комедийыштат, фарсыштат. Тидын могырым ончалмаште Элнетын «Йӧратымаш  лӱм дене» кызытсе илыш историйже палемдалт кодшаш, очыни. Тыште мораль манмет уло. Адакат – йӧратымаш, самырык-влак кок¬ласе кыл. Но тушко кугурак-влак шӱшкылт пурат. Мутат уке, кеч-могай ача ден ава шке икшывым пиаланым ужнеже. Пытартыш жапыште тиде пиалже шукыжо окса да поянлык, паша вер дене аклалташ тӱҥалын. Шӱм-чон поянлык нерген умылымаш шеҥгеке шӱкалалтеш.  Тыштат журналист Крылов шке ӱдыржым, правительствыште ыштыше еҥын эргыжлан марлан пуэн пиаланым ыштынеже. Но чыланжак эше ужалалташ кумылан огытыл. Самырык-влаклан йоҥылыш ошкылым ыштыме деч кораҥдаш полшышо-влак улыт. Да Надя ден Олег шкештат шке пиалышт верч кучедалыт.
Конкурсыш материал, чынжымак, кугу пурен. Шукыж дене пашам ышташ гын, сценыш лукмо марте шукташ лиеш. Тыгай радамыш пуртыман Екатеринбургын «Кас. Кас…», А.Шойын «Илыш почеш», Чодыра марийын «Вашлиймаш» пьесыштым. Чылаштыжат тема, проблема улыт. Но нуным, манмыла,  содержаний, йылме, грамматика могырым шерман, шоктман да арва деч эрыктыман. Теве «Вашлиймаш» шотышто гын тыгай шонымаш шочо: тиде автор ала марий йылмым пеш начарын пала, ала рушла шона да марла воза, ала рушла гыч пеш шӱкшӱн кусара.  Тыге ойлаш пример-влак таратат. Ончалза теве тыгай ойсавыртыш-влакым: «Кунам нунын шопо чурийыштым ужам», «Йӱдвошт мыняр вий уло куржна», «Мый мӱшкыр налмым пален омыл». Марла шонен, тыге возаш огеш лий.
Вес тӱшкашке пуртыман Семендей Байбулатов-Кӱвасан «Шорык¬йол кастене», Яшката  Яришкевич-Иликбайын «Какшан вальс», Пӧтыр Семендейын «Сӧсна синдикат», Сэскэм Санюкын «Унчылвуясавырголтыш» пьесыштым. Кужу улыт, модшо-влакын лӱмышт огыт шарналт, лудмо годым, кудыжо кӧ да мо манын, шеҥгеке савырнылаш логалеш… Йылме поян. Но драматургий жанр кӱчыкын да раш ойлымым йодеш. Нине пьесылаште  шонымаш шомак коклаш йомеш.  

 

Светлана БЕЛКОВА,
жюри член.
 
Ынде шомакым эше икмыняр жюри членлан пуэна
Олег Иркабаев, Марий самырык театрын художественный вуйлатышыже:
Конкурс вияҥ толеш манын каласен ом керт. Но кажне конкурсышто мо гынат уло. Тений театрыште шындаш йӧршӧ кок пьеса палемдалте - тиде уже сеҥымаш. Тичмаш налмаште, иктаж вич пьеса нерген кутыраш лиеш.  Конкурс содержаний могырым огеш келгем гынат, кумдаҥ толеш. Тӱҥжӧ, процесс кая, а тудым вияҥдаш лиеш. Теве Самырык театр пелен драматург Геннадий Гордеев творческий лабораторийым почын. Тушко возышо-влак погынат, каҥашат, икманаш, конструктивный мутланымаш кая. Но тиде гына шагал. Мемнан шонымаште, семинар лийшаш. Ме тудым эртарыме шотышто программым возышна да культура министерствыш колтышна. Семинар шагал гын кок арня жапым авалтышаш. Иктаж каныме вереш погаш лиеш. Тушко тӱрлӧ кундемлаште илыше да возышо-влакым кондаш кӱлеш. Семинарым эртарыме форма тӱрлӧ лийын кертеш. Мутлан, пьесым лудмо деч вара актер-влак ала-могай ужашым туштак модын ончыктен кертыт.  Москва гыч лӱмлӧ драматургым ӱжаш лиеш.
Весе, тиде конкурс правительство кӱкшытышто полышым йодеш. Татарстанысе драматург, мутлан, шке пашажлан оксам шуко пачаш шукырак налеш. Театрыште шуко пьесым шынден огына керт. Сеҥыше пьеса кокла гычат эсогыл чылажак огыл сценыш лектеш. Но нуным калык палышаш. Мутлан, кеч изирак тираж дене эн сай пьеса-влакым посна книга дене савыктен лукташ лиеш. Икманаш, айдемын пьесым возаш стимулжо лийшаш. Шкенан виян драматургийна ок лий гын, театрнат национальный семын вияҥын ок керт. Тиде аксиома. Марий пьесын шӱлышыжак, кӧргӧ чонжак весе. Вес йылме гыч налме произведенийым кеч-мыняр сайын марлаҥдаш тӧчо, тудо садак марий ок лий.
Георгий Пирогов, поэт:
Драматургий нерген мутым лукмо годым кодшо курым тӱҥалтышым шарналташ кӱлеш. Тунам театр-влак мо дене калыкым савыреныт? Постановка-влак злободневный лийыныт, сценыште кызытсе жап сӱретлалтын, ончышо-влак тушто тачысе кечым ужыныт.  Кеч-могай театрын репертуарыштыжат  тачат тыгай постановка лийшаш, тунам калык театрыш кошташ тӱҥалеш. Эртыше конкурсым ончалаш гын, мый таче еш кокласе кыл нерген келгын возымо  пьесым ужнем ыле. Пӧръеҥ оксам ышташ ӧрдыж кундемыш коштеш. Вате суртым кучен ила. Чылажат улыла чучеш. Но уке-уке да келшыдымаш лектеш, икте-весым умылыдымаш пӱсемеш.
А самырык автор-влак дене вашлияш кӱлеш. Мутланаш, возымыштым лончылаш. Тек нуно мемнан ойлымо дене таче огыт келше. Но тиде огыл тӱҥжӧ. Нунылан полшыман, нуным туныктыман. Уке гын ме нуным ончыкыжо йомдарен кертына. Драматургийыште у шӱлыш кӱлеш.

«Марий Эл» газет 2011 ий 9 ноябрь

 

affiche

10 декабря /сб/ -
Премьера
Осал чоялык да йöратымаш / Коварство и любовь
Начало в 16.00
Купить билет  

11 декабря /вс/ -
Лесная сказка
Начало в 11.00 
Купить билет  

17 декабря /сб/ -
Юмынӱдыр / Дочь Бога
Начало в 16.00
Купить билет  

18 декабря /вс/ -
Хоровод вокруг ёлки
Большое сердце маленького Хрю
Начало в 14.00 
Купить билет 

25 декабря /вс/ -
Хоровод вокруг ёлки
Большое сердце маленького Хрю
Начало в 10.00 - купить билет  
Начало в 14.00 - купить билет
Начало в 17.00 - купить билет 

29 декабря /чт/ - 
Новогодний праздничный концерт
Начало в 18.00 
Купить билет 

С Новым 2017 годом!

3 января /вт/ -
Йöратымаш да кöгöрчен-влак / Любовь и голуби
Начало в 16.00
Купить билет 

4 января /cр/ -
Алиса, Анфиса, Аниса
Начало в 16.00
Купить билет 

5 января /чт/ -
Эх, кушто ӱдырым муаш?.. / Женись, сынок, женись
Начало в 16.00
Купить билет

6 января /пт/ -
Марийская ёлка
Чоя рывыж
Начало в 10.00
Билеты в кассе театра 

7 января /cб/ -
Хоровод вокруг ёлки
Большое сердце маленького Хрю
Начало в 10.00 
Купить билет 

Поро пошкудо - пел кудо / Люстра
Начало в 16.00
Купить билет 

8 января /вc/ -
Хоровод вокруг ёлки
Большое сердце маленького Хрю
Начало в 10.00 
Купить билет 

Ойырледа? Огына ойырло! / Развод по-марийски
Начало в 15.00
Купить билет 

22 января /вc/ -
Пысман корем / Овраг
Начало в 15.00
Купить билет 

27 января /пт/ - 
Концерт
засл. арт. РФ, нар. арт. РМЭ
Ивана Смирнова

Начало в 18.00 
Купить билет  

31 января /вт/ -
Кресӱдыр /Крестница
Начало в 18.00
Купить билет  

Cпектакли идут с синхронным переводом на русский язык.

Время работы кассы с 11 до 19 час.,
обед - с 14.00 до 15.00
понедельник - выходной.

Заказать билеты можно по тел. 
45-16-04, 78-13-78 (касса),
а также 
89371131952 (Алиса,
89278843375 (Елена).

Виртуальный тур

Ask your qwestion!

You can send question to any employee of the theater, and we will ask it.

Click on the image to change it

Anniversaries


20 октября - 90 лет
засл. арт. МАССР
(1926-1982) 
 
13 ноября - 85 лет
нар. арт. МАССР
(1931-2007) 




If you have any questions, you can write us web@shketan.ru
MariRussian (CIS)English (United Kingdom)